Không phải món hàng nhập nào đi qua tay doanh nghiệp cũng phải mang nhãn phụ tiếng Việt, nhưng số trường hợp được miễn hẹp hơn nhiều người tưởng. Câu hỏi thực tế thường đến từ phòng kinh doanh: lô hàng mẫu gửi về để chào đại lý có cần dán không, hộp quà tặng kèm khi mua hàng có cần không, hàng mang sang gian hàng hội chợ rồi bán luôn cho khách tham quan thì sao.
Nguyên lý để trả lời khá gọn: nhãn hàng hoá là để người mua, người dùng ở Việt Nam đọc được thông tin trước khi quyết định. Hàng không đi vào lưu thông, không đến tay người tiêu dùng thì nghĩa vụ nhãn nhẹ hoặc không có; hàng đã đến tay người dùng, dù là bán, tặng hay cho dùng thử, thì gần như luôn cần nhãn tiếng Việt. Bài đi qua từng tình huống theo nguyên lý đó và chỉ ra chỗ nên đối chiếu Nghị định 43/2017/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP) cùng văn bản hiện hành.
Nguyên lý: nhãn đi theo việc lưu thông, không theo việc có thu tiền hay không
Văn bản về nhãn có một danh sách hàng hoá không thuộc phạm vi phải ghi nhãn. Theo bản hiện hành mà nhiều người làm nghề vẫn dùng, danh sách này gồm những nhóm như hàng tạm nhập để tái xuất, hàng tạm nhập để dự hội chợ, triển lãm rồi tái xuất, hàng quá cảnh, chuyển khẩu, hành lý của người xuất nhập cảnh, tài sản di chuyển, cùng một số nhóm hàng đặc thù khác. Danh sách có thể được điều chỉnh, nên trước khi dựa vào nó để bỏ nhãn, bạn cần tra lại bản hiện hành.
Điểm chung của các nhóm được miễn là hàng không ở lại thị trường Việt Nam để đến tay người tiêu dùng. Ngược lại, việc không thu tiền không làm mất nghĩa vụ ghi nhãn. Một lọ kem dưỡng tặng kèm, một gói cà phê cho khách dùng thử mang về, một hộp bánh làm quà Tết cho khách hàng đều là hàng đến tay người dùng, họ vẫn cần biết thành phần, hạn dùng, cách bảo quản, cảnh báo.
Vì vậy khi phân loại, bạn nên hỏi ba câu: hàng này có rời khỏi tay doanh nghiệp để đến người khác dùng không; người nhận có thể là người tiêu dùng cuối không; hàng có ở lại Việt Nam sau khi sự kiện kết thúc không. Chỉ khi cả ba câu trả lời đều nghiêng về “không”, việc bỏ nhãn phụ mới có cơ sở. Câu trả lời “có” ở bất kỳ câu nào thì nên làm nhãn phụ như hàng bán.
Từng tình huống và cách xử lý nhãn
Bảng dưới là cách phân loại thường gặp, dùng để định hướng. Hàng thuộc diện quản lý chuyên ngành (thực phẩm, mỹ phẩm, thuốc, hoá chất, thiết bị y tế) còn có thể có yêu cầu riêng về hàng mẫu, nên đối chiếu quy định của ngành.
| Tình huống | Hàng đến tay ai | Nhãn phụ |
|---|---|---|
| Hàng mẫu gửi về để doanh nghiệp tự thử nghiệm, đánh giá, không giao ra ngoài | Nội bộ doanh nghiệp | Thường chưa cần như hàng bán, nhưng nên ghi chú nội bộ “hàng mẫu, không bán” và lưu hồ sơ |
| Hàng mẫu giao cho đại lý, nhà phân phối để chào hàng | Doanh nghiệp khác, có thể lọt ra người tiêu dùng | Nên dán nhãn phụ; tối thiểu ghi rõ “hàng mẫu, không bán” và thông tin an toàn |
| Hàng tặng kèm, quà khuyến mại | Người tiêu dùng | Phải có nhãn tiếng Việt như hàng bán |
| Hàng dùng thử phát tại điểm bán | Người tiêu dùng | Phải có nhãn tiếng Việt, nhất là thành phần, cảnh báo, hạn dùng |
| Hàng tạm nhập trưng bày hội chợ rồi tái xuất | Chỉ trưng bày | Thuộc nhóm được miễn theo bản hiện hành, cần đúng thủ tục tạm nhập |
| Hàng mang dự hội chợ rồi bán luôn tại gian hàng | Người tiêu dùng | Không còn là tạm nhập tái xuất; phải làm thủ tục nhập và có nhãn phụ trước khi bán |
Ranh giới hay bị bỏ qua nhất là dòng cuối. Hàng đã khai tạm nhập để trưng bày mà bán ra tại chỗ là thay đổi mục đích sử dụng, kéo theo cả thủ tục hải quan lẫn nghĩa vụ nhãn.
Hàng mẫu chào đại lý: vì sao nên dán dù chưa bán
Hàng mẫu hay đi xa hơn dự định. Đại lý nhận mẫu, bày lên kệ cho khách xem, rồi khách xin mang về dùng. Đến lúc đó món hàng đã ở trong tay người tiêu dùng mà không có dòng tiếng Việt nào. Nếu có sự cố như dị ứng, người nhập khẩu khó giải thích vì sao hàng của mình lưu hành không nhãn.
Đoàn kiểm tra không phân biệt được mẫu và hàng bán. Một thùng mẫu nằm trong kho đại lý trông không khác thùng hàng bán. Nếu không có ghi chú rõ và chứng từ đi kèm, đoàn kiểm tra có cơ sở để coi đó là hàng lưu thông không nhãn phụ.
Nhãn phụ cho mẫu không cần cầu kỳ. Nhiều doanh nghiệp in sẵn một nhãn phụ khổ nhỏ cho hàng mẫu: tên hàng, xuất xứ, tên nhà nhập khẩu, thành phần, cảnh báo, hạn dùng, kèm dòng “hàng mẫu, không bán”. Chi phí rất thấp so với rủi ro.
Chứng từ giao mẫu nên ghi rõ mục đích. Phiếu xuất kho hoặc biên bản giao nhận ghi “hàng mẫu chào hàng, không bán”, số lượng, mã hàng. Giấy này giúp đại lý và chính bạn giải thích khi bị hỏi.
Hàng tặng kèm và hàng khuyến mại nhập khẩu
Hàng dùng để tặng kèm trong chương trình khuyến mại có hai lớp nghĩa vụ. Lớp thứ nhất là nhãn: món quà vẫn là hàng hoá đến tay người tiêu dùng, nên phải có nhãn tiếng Việt đủ nội dung bắt buộc như khi bán. Lớp thứ hai là pháp luật về khuyến mại: hàng dùng để khuyến mại phải là hàng được kinh doanh hợp pháp, và một số chương trình phải thông báo hoặc đăng ký với cơ quan quản lý công thương. Phần thủ tục khuyến mại nằm ngoài cái nhãn và có văn bản riêng, bạn nên tra bản hiện hành.
Chỗ dễ sai là hàng tặng nhỏ đi kèm hàng chính trong cùng một hộp, ví dụ lọ dưỡng mini trong hộp quà, gói thử trong thùng sữa. Người làm hàng hay nghĩ nhãn của hộp lớn đã đủ. Nếu món nhỏ có thể tách ra dùng riêng và có thông tin an toàn riêng (thành phần khác, hạn dùng khác), nên có nhãn riêng hoặc nhãn hộp lớn phải thể hiện đủ thông tin của từng món. Với mỹ phẩm và thực phẩm, chất gây dị ứng và hạn dùng của từng món là thứ không được thiếu.
Ví dụ giả định: một nhà nhập khẩu ở Hải Phòng nhập kèm 5.000 túi nhỏ khăn ướt từ nhà sản xuất để tặng khi mua bỉm. Túi nhỏ chỉ có chữ nước ngoài. Doanh nghiệp in nhãn phụ dán lên từng túi, ghi tên hàng, thành phần, xuất xứ, nhà nhập khẩu, hạn dùng, cách dùng và cảnh báo, rồi mới đóng kèm. Việc dán thêm tốn vài ngày công nhưng tránh được tình huống cả lô quà bị coi là hàng không nhãn.
Mang hàng sang hội chợ: làm đúng từ khâu khai báo
Hội chợ là chỗ hay lẫn giữa trưng bày và bán. Thứ tự nên làm:
- Quyết định trước: hàng chỉ trưng bày rồi mang về nước, hay sẽ bán, tặng tại gian hàng. Hai mục đích đi hai con đường thủ tục khác nhau.
- Hàng chỉ trưng bày thì làm thủ tục tạm nhập theo diện hội chợ, triển lãm với cơ quan hải quan, giữ nguyên tình trạng để tái xuất.
- Hàng định bán hoặc tặng thì làm thủ tục nhập khẩu như hàng thương mại, kể cả kiểm tra chuyên ngành nếu có, và dán nhãn phụ trước khi bày bán.
- Ở gian hàng, tách rõ khu trưng bày và khu bán; hàng trưng bày có thể gắn bảng nhỏ ghi “hàng trưng bày, không bán”.
- Nếu khách muốn mua món đang trưng bày, không bán ngay tại chỗ; chuyển sang hàng đã nhập chính thức hoặc làm thủ tục thay đổi mục đích trước.
- Sau hội chợ, đối chiếu số lượng tạm nhập với số tái xuất; phần chênh lệch phải có lời giải thích và chứng từ.
Thủ tục tạm nhập tái xuất và thay đổi mục đích sử dụng do cơ quan hải quan hướng dẫn; khi số lượng lớn hoặc có hàng phải kiểm tra chuyên ngành, nên nhờ đại lý hải quan hoặc người làm nghề rà trước.
Quà biếu đối tác, hành lý mang theo và hàng quá cảnh
Ba nhóm hàng nữa hay được hỏi cùng lúc. Nhóm thứ nhất là quà biếu doanh nghiệp nhập về để tặng đối tác, khách hàng thân thiết dịp lễ Tết. Về nhãn, đây vẫn là hàng đến tay người dùng cuối; người nhận ăn hộp bánh, dùng chai dầu gội ấy như bất kỳ ai mua ngoài cửa hàng. Doanh nghiệp làm quà nên coi lô quà như một lô hàng bán: có nhãn phụ tiếng Việt, đủ thành phần, hạn dùng, cảnh báo. Việc này còn giúp người nhận không phải đoán món quà dùng thế nào.
Nhóm thứ hai là hành lý của người xuất nhập cảnh. Hành lý cá nhân thuộc nhóm không phải ghi nhãn vì đó là đồ dùng của chính người mang. Ranh giới bị vượt khi số hàng mang theo rõ ràng để kinh doanh, rồi được bày bán ở cửa hàng hay đăng bán trên mạng. Lúc đó hàng đã vào lưu thông, người bán chịu nghĩa vụ nhãn như mọi người bán khác; trường hợp này có bài riêng trong danh mục về hàng xách tay.
Nhóm thứ ba là hàng quá cảnh, chuyển khẩu: hàng chỉ đi qua lãnh thổ Việt Nam để sang nước khác, không tiêu thụ trong nước. Nhóm này cũng thuộc diện miễn theo bản hiện hành. Nếu vì lý do thương mại mà một phần lô hàng quá cảnh được giữ lại bán ở Việt Nam, phần đó phải làm thủ tục nhập khẩu và có nhãn phụ như hàng nhập bình thường. Trong cả ba nhóm, nguyên lý vẫn là một: hàng ở lại và đến tay người dùng tại Việt Nam thì cần nhãn tiếng Việt.
Câu hỏi thường gặp
Hàng mẫu nhập về để thử nghiệm nội bộ có cần nhãn phụ không?
Nếu hàng chỉ dùng trong doanh nghiệp để đánh giá và không giao cho ai bên ngoài, nghĩa vụ nhãn phụ thường chưa đặt ra như hàng bán. Nên ghi chú hàng mẫu không bán, lưu chứng từ nhập và hồ sơ thử nghiệm để giải thích khi được hỏi.
Hàng tặng kèm miễn phí có phải dán nhãn tiếng Việt không?
Có. Hàng tặng vẫn đến tay người tiêu dùng nên cần nhãn tiếng Việt đủ nội dung bắt buộc như hàng bán. Chương trình khuyến mại còn có thủ tục riêng với cơ quan công thương, bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành.
Hàng tạm nhập dự hội chợ có cần nhãn phụ không?
Theo bản hiện hành, hàng tạm nhập để dự hội chợ, triển lãm rồi tái xuất thuộc nhóm không phải ghi nhãn. Điều kiện là hàng đúng diện tạm nhập và được tái xuất. Nếu bán tại chỗ thì không còn thuộc diện này nữa.
Muốn bán hàng ngay tại gian hàng hội chợ thì làm gì?
Hàng định bán phải làm thủ tục nhập khẩu như hàng thương mại, qua kiểm tra chuyên ngành nếu có, và dán nhãn phụ trước khi bày bán. Hàng đã khai tạm nhập mà bán ra là thay đổi mục đích, cần làm thủ tục với hải quan trước.
Gửi mẫu cho đại lý thì nên ghi gì trên nhãn?
Nên có nhãn phụ khổ nhỏ ghi tên hàng, xuất xứ, nhà nhập khẩu, thành phần, cảnh báo, hạn dùng và dòng hàng mẫu không bán. Phiếu giao nhận cũng ghi rõ mục đích chào hàng để đại lý và bạn giải thích được khi kiểm tra.