Với hộp quà, giỏ quà nhiều món, nguyên tắc là mỗi món bên trong vẫn phải giữ nhãn đầy đủ của nó, còn lớp ngoài cùng phải cho người mua biết bên trong có gì, ai chịu trách nhiệm bộ quà, và hạn dùng sớm nhất là khi nào nếu họ không mở ra xem được. Lớp ngoài càng kín, càng nhiều lớp, thì thông tin đặt ở lớp ngoài càng phải đủ.
Mùa Tết, mùa Trung thu và quà tặng doanh nghiệp là lúc rất nhiều cơ sở nhỏ, cửa hàng đặc sản và shop online đóng hộp quà. Phần lớn làm theo cảm quan: hộp đẹp, nơ đẹp, bên trong vài món có nhãn, vài món tự đóng không nhãn. Bài đi qua các tình huống hay gặp, những lỗi hay bị khách phàn nàn hoặc bị lập biên bản, và cách làm cho đúng mà hộp vẫn đẹp. Các nguyên tắc dựa trên quy định nhãn hàng hoá hiện hành; với nhóm hàng có quy định riêng như rượu, thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, cần đối chiếu thêm.
Ba kiểu hộp quà và lớp nào là lớp người mua thấy
Giỏ quà bọc màng trong suốt. Người mua nhìn qua màng thấy từng món và đọc được phần lớn nhãn. Lúc này nhãn của từng món là thông tin chính; lớp ngoài thường chỉ cần tên cửa hàng hoặc tổ chức đóng giỏ, danh sách món và giá. Nếu màng hoặc nơ che mất phần thông tin bắt buộc của món nào, coi như món đó không đọc được. Giỏ mây xếp chồng nhiều tầng cũng hay giấu mất nhãn của món nằm dưới, nên xoay mặt nhãn ra ngoài khi xếp.
Hộp giấy có nắp, bán đóng kín. Người mua không mở được hộp tại quầy, nhất là khi hộp được niêm hoặc bọc màng co. Khi đó lớp ngoài là chỗ duy nhất họ đọc, nên phải có thông tin đủ để họ biết đang mua gì: tên bộ quà, danh sách món kèm định lượng, tên và địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm bộ quà, hạn dùng sớm nhất của các món, hướng dẫn bảo quản chung.
Hộp có cửa sổ nhìn vào. Người mua thấy một phần, không thấy hết nhãn. Xử lý như hộp kín: thông tin quan trọng phải có ở lớp ngoài, cửa sổ chỉ là phần trưng bày.
Mỗi món bên trong vẫn phải giữ nhãn của nó
Hộp quà không "gộp" nghĩa vụ nhãn của các món lại thành một. Hũ mật ong vẫn cần nhãn của hũ mật ong, gói trà vẫn cần nhãn gói trà, chai nước mắm vẫn cần nhãn chai. Lý do rất đời thường: người nhận quà sẽ tháo hộp ra, để từng món vào bếp, và lúc đó họ không còn cái hộp để đọc. Món nào không có nhãn, họ không biết hạn dùng, không biết thành phần, không biết ai làm.
Lỗi hay gặp nhất là cửa hàng tự chia nhỏ một món từ bao lớn (hạt điều, mứt, trà) vào lọ thuỷ tinh cho đẹp rồi đặt vào hộp mà không dán nhãn. Việc chia nhỏ đóng gói lại như vậy biến cửa hàng thành bên đóng gói, kéo theo trách nhiệm ghi nhãn cho lọ đó: tên hàng, định lượng, thành phần nếu có, ngày đóng gói, hạn dùng không được dài hơn hạn của hàng gốc, tên bên đóng gói, xuất xứ hàng gốc. Chi tiết về đóng gói lại có ở danh mục nội dung nhãn bắt buộc của trang.
Cũng không được gỡ nhãn gốc của một món để thay bằng nhãn "của nhà mình" cho đồng bộ thiết kế. Nhãn gốc là thông tin của nhà sản xuất; thay nhãn kiểu đó là làm sai lệch thông tin về nguồn gốc hàng. Muốn đồng bộ, dùng thẻ trang trí treo hoặc dán ở chỗ không che nhãn.
Thông tin nên có ở lớp ngoài của hộp kín
Ví dụ giả định về một hộp quà Tết gồm bốn món, bán đóng kín. Cột phải là gợi ý cách thể hiện, không phải mẫu bắt buộc.
| Thông tin | Vì sao cần | Cách thể hiện gọn |
|---|---|---|
| Tên bộ quà | Người mua biết đang mua gì | Hộp quà Tết đặc sản bốn món |
| Danh sách món kèm định lượng | Thay cho việc mở hộp xem | Trà 100 g; mứt gừng 200 g; hạt điều 250 g; nước mắm 500 mL |
| Tổ chức chịu trách nhiệm bộ quà | Biết ai trả lời khi có vấn đề | Tên, địa chỉ cửa hàng hoặc cơ sở đóng hộp |
| Hạn dùng sớm nhất | Món hết hạn trước quyết định cả hộp | Sử dụng tốt nhất trước ngày của món hạn ngắn nhất |
| Bảo quản chung | Món khó tính nhất quyết định | Nơi khô mát, tránh nắng |
| Cảnh báo nếu có | Ví dụ món có rượu, món có chất dễ gây dị ứng | Nêu tên món và cảnh báo tương ứng |
Thông tin này có thể in lên hộp, dán tem ở đáy hoặc mặt sau, hoặc in trên tờ thông tin gắn chặt vào hộp. Đừng chỉ ghi trên tờ thiệp rời bỏ trong hộp, vì người mua không đọc được trước khi mua.
Ai chịu trách nhiệm nhãn của hộp quà
Cửa hàng hoặc cơ sở đóng hộp. Bên gom các món và bán hộp quà như một đơn vị là bên chịu trách nhiệm thông tin trên lớp ngoài: danh sách món đúng với bên trong, hạn dùng sớm nhất đúng. Bên đó cũng chịu trách nhiệm nhãn của món nào do chính mình chia nhỏ đóng gói lại.
Nhà sản xuất từng món. Vẫn chịu trách nhiệm nhãn gốc của món mình làm ra. Nếu nhãn gốc sai, cửa hàng đóng hộp không gánh thay, nhưng có trách nhiệm không đưa hàng thiếu nhãn hoặc nhãn sai rõ ràng vào hộp.
Doanh nghiệp đặt hộp quà làm quà tặng. Doanh nghiệp đặt hàng in logo của mình lên hộp để tặng đối tác thì nên thoả thuận rõ với bên đóng hộp ai đứng tên chịu trách nhiệm. Logo của bên đặt hàng không thay được tên tổ chức chịu trách nhiệm bộ quà. Nên ghi trong đơn đặt hàng bên nào đứng tên trên hộp, bên nào trả lời khi người nhận quà phản ánh, để lúc có chuyện không phải đổ qua đổ lại.
Shop online bán hộp quà. Thông tin hộp quà trên trang bán hàng phải khớp với hộp thật: danh sách món, định lượng, hạn dùng. Ảnh minh hoạ hộp mẫu mà giao hộp khác món là lý do khiếu nại phổ biến.
Hộp quà có món tự làm, hạn dùng ngắn
Nhiều hộp quà đặc sản có món tự làm: mứt gừng, mứt dừa, bánh in, lạp xưởng, giò thủ, bánh chưng hút chân không. Những món này hạn dùng ngắn, có món phải giữ lạnh, và thường là món được đóng gói ngay tại cửa hàng hoặc cơ sở nhỏ. Chúng cần nhãn như mọi thực phẩm bao gói sẵn khác: tên món, thành phần, khối lượng, ngày sản xuất, hạn dùng, hướng dẫn bảo quản, tên và địa chỉ cơ sở làm.
Món phải giữ lạnh làm cả hộp quà thành hàng cần giữ lạnh. Điều này phải ghi rõ ở lớp ngoài, vì người nhận quà thường để hộp ở nhiệt độ phòng nhiều ngày. Nếu không bảo đảm được chuỗi lạnh tới tay người nhận, tốt hơn là không cho món đó vào hộp quà bán đóng kín, hoặc tách thành một phần giao riêng.
Với quà tặng doanh nghiệp đặt số lượng lớn và giao rải rác nhiều ngày, hãy tính hạn dùng của món ngắn nhất so với ngày giao cuối cùng, không so với ngày đóng hộp. Cơ sở tự làm thực phẩm để bán còn có nghĩa vụ về điều kiện an toàn thực phẩm của cơ sở; phần giấy tờ đó thuộc mảng cấp phép, không nằm trong bài này.
Bao bì nhiều lớp: đẹp đến đâu thì vừa
Hộp quà thường có ba bốn lớp: túi xách, hộp ngoài, khay định hình, giấy lót, từng món lại có hộp riêng. Hiện chưa có quy định chung giới hạn số lớp bao bì cho hộp quà ở Việt Nam, nhưng có ba điểm pháp lý cần để ý. Thứ nhất, bao bì không được gây hiểu nhầm về lượng hàng: hộp to, khay sâu mà bên trong chỉ vài món nhỏ có thể bị coi là bao bì gây nhầm lẫn, phần này liên quan tới định lượng hàng đóng gói sẵn. Thứ hai, bao bì quà tặng cũng là bao bì đưa ra thị trường; với cơ sở thuộc diện trách nhiệm tái chế bao bì, khối lượng bao bì quà tặng tính vào nghĩa vụ. Thứ ba, giấy lót, khay tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm không có bao bì riêng phải là vật liệu dùng được cho thực phẩm.
Ở góc kinh doanh, nhiều doanh nghiệp đặt quà tặng hiện hỏi nhà cung cấp về phương án ít bao bì hơn, vì người nhận quà ngày càng ngại rác. Một hộp giấy cứng đủ chắc, khay bằng giấy thay vì nhựa xốp, không bọc thêm màng nhiều lớp thường vừa rẻ hơn vừa dễ ghi thông tin hơn.
Quy trình đóng hộp quà cho một mùa
Trình tự gọn cho cửa hàng đặc sản hoặc cơ sở nhỏ chuẩn bị hộp quà Tết:
- Chốt danh sách món cho từng loại hộp; với mỗi món, kiểm nhãn gốc còn đủ, hạn dùng đủ dài cho tới sau Tết một khoảng an toàn.
- Món nào cửa hàng tự chia nhỏ thì làm nhãn cho món đó trước khi đóng hộp.
- Thiết kế lớp ngoài có ô cố định (tên bộ quà, danh sách món, tên tổ chức chịu trách nhiệm, bảo quản) và ô theo lô (hạn dùng sớm nhất), in ô theo lô bằng tem.
- Đóng thử một hộp, mở ra như người nhận, kiểm từng món có đọc được nhãn không, có món nào bị nơ, khay che mất thông tin.
- Ghi sổ mỗi đợt đóng hộp: số hộp, lô của từng món, hạn dùng sớm nhất. Khi một món có vấn đề, biết ngay hộp nào cần thu lại.
- Đồng bộ thông tin trên trang bán hàng, tờ rơi, báo giá cho doanh nghiệp với hộp thật.
Sau mùa, hộp tồn còn hạn có thể bán tiếp với thông tin hạn dùng giữ nguyên; hộp có món sắp hết hạn thì tháo ra, không đổi tem hạn dùng trên lớp ngoài cho dài hơn món bên trong.
Câu hỏi thường gặp
Giỏ quà Tết có bắt buộc phải có nhãn không?
Từng món trong giỏ phải có nhãn theo quy định của món đó. Với lớp ngoài, nếu người mua nhìn rõ nhãn từng món qua màng trong suốt thì lớp ngoài chỉ cần thông tin nhận diện; nếu giỏ, hộp kín không xem được, lớp ngoài cần danh sách món, tên tổ chức chịu trách nhiệm và hạn dùng sớm nhất.
Hạn dùng của hộp quà ghi thế nào?
Hạn dùng của bộ quà không được dài hơn hạn của món hết hạn sớm nhất bên trong. Cách gọn là ghi hạn sớm nhất ở lớp ngoài, mỗi món bên trong vẫn giữ hạn riêng của nó. Không ghi một hạn chung dài hơn để hộp trông bền hơn.
Cửa hàng chia hạt điều từ bao lớn vào lọ đặt trong hộp quà có cần nhãn cho lọ không?
Cần. Chia nhỏ đóng gói lại là cửa hàng đã trở thành bên đóng gói, phải ghi nhãn cho lọ: tên hàng, định lượng, ngày đóng gói, hạn dùng không dài hơn hàng gốc, tên bên đóng gói, xuất xứ hàng gốc và các nội dung khác theo nhóm hàng.
Có được gỡ nhãn gốc để dán nhãn thiết kế riêng cho đồng bộ hộp quà không?
Không nên và trong nhiều trường hợp là sai, vì nhãn gốc mang thông tin của nhà sản xuất về nguồn gốc, thành phần, hạn dùng. Muốn đồng bộ thiết kế, dùng thẻ treo hoặc tem trang trí đặt ở chỗ không che nhãn gốc.
Doanh nghiệp in logo lên hộp quà tặng thì doanh nghiệp có chịu trách nhiệm nhãn không?
Logo của bên đặt quà không tự biến họ thành tổ chức chịu trách nhiệm hàng hoá. Bên đóng hộp và bán hộp quà thường là bên chịu trách nhiệm thông tin trên hộp. Hai bên nên ghi rõ trong đơn đặt hàng để tránh hiểu lầm khi có phản ánh từ người nhận quà.
Hộp quà có chai rượu thì lớp ngoài cần ghi gì thêm?
Rượu có quy định riêng về nhãn và cảnh báo, chai rượu phải giữ nhãn đầy đủ. Ở lớp ngoài, nếu hộp kín, nên nêu rõ trong hộp có rượu kèm độ cồn và cảnh báo tương ứng, vì người mua có thể đang mua cho người không dùng được đồ uống có cồn.