Bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm phải là loại được làm và được phép dùng cho thực phẩm; khi mua, cơ sở nhỏ nên xin nhà cung cấp hồ sơ chứng minh điều đó (bản tự công bố hoặc giấy tờ tương đương, kết quả kiểm nghiệm theo quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho loại vật liệu) và lưu cùng hoá đơn, theo từng lô bao bì. Khi đoàn kiểm tra hỏi, hay khi khách hàng là chuỗi bán lẻ yêu cầu, đó là thứ bạn đưa ra.
Nghĩa vụ công bố bao bì thuộc về bên sản xuất, nhập khẩu bao bì; thủ tục đó có ở mảng quy chuẩn và hợp quy. Bài này đứng ở phía người mua bao bì về đựng hàng của mình: một xưởng mứt, một trại mật ong, một cơ sở nước mắm, một bếp bánh. Họ không làm hồ sơ cho bao bì, nhưng là người chịu trách nhiệm về thực phẩm mình bán, kể cả phần thực phẩm tiếp xúc với bao bì.
Vì sao người mua bao bì cũng phải để ý
Theo luật an toàn thực phẩm, dụng cụ và vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm là một nhóm đối tượng phải bảo đảm an toàn, có quy chuẩn kỹ thuật riêng cho từng loại vật liệu (nhựa, cao su, kim loại, thuỷ tinh, gốm sứ, giấy…) do Bộ Y tế ban hành. Bên sản xuất, nhập khẩu bao bì phải làm thủ tục công bố theo quy định. Đó là nghĩa vụ của họ.
Nhưng với người tiêu dùng và cơ quan quản lý, thực phẩm bạn bán là một sản phẩm hoàn chỉnh, gồm cả cái hũ. Nếu bao bì không phù hợp làm thực phẩm nhiễm chất lạ, người chịu trách nhiệm đầu tiên trước khách là cơ sở bán thực phẩm. Bạn có quyền đòi lại nhà cung cấp bao bì sau đó, nhưng chỉ khi có giấy tờ chứng minh mình đã mua đúng loại bao bì được công bố cho thực phẩm, đúng mục đích sử dụng.
Thêm nữa, khi làm hồ sơ tự công bố cho chính sản phẩm thực phẩm của mình, hoặc khi chào hàng vào chuỗi bán lẻ, bạn thường được hỏi về chất liệu bao bì. Có sẵn hồ sơ bao bì giúp trả lời trong vài phút thay vì đi hỏi lại nhà cung cấp mỗi lần. Thông lệ và văn bản về an toàn thực phẩm đang được rà soát, sửa đổi, nên bạn đối chiếu quy định hiện hành khi làm hồ sơ cụ thể.
Giấy tờ nên xin khi mua bao bì
Không phải nhà cung cấp nào cũng gửi sẵn. Bạn hỏi theo danh sách dưới; nhà cung cấp làm ăn đàng hoàng thường có ngay.
| Giấy tờ | Nói lên điều gì | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bản tự công bố hoặc hồ sơ công bố của bao bì | Nhà sản xuất, nhập khẩu đã làm thủ tục cho sản phẩm bao bì đó | Kiểm tên sản phẩm, chất liệu trên hồ sơ trùng với thứ bạn mua |
| Phiếu kết quả kiểm nghiệm | Mẫu bao bì đã được thử theo chỉ tiêu của quy chuẩn áp dụng | Xem phiếu còn mới, đúng loại vật liệu, do phòng thử nghiệm có năng lực thực hiện |
| Thông số kỹ thuật | Chất liệu, khoảng nhiệt độ dùng được, có dùng cho đồ dầu mỡ, chua, nóng hay không | Quan trọng với đồ rót nóng, đồ chua như dưa, mứt, nước chấm |
| Hoá đơn có ghi tên hàng rõ | Bạn đã mua đúng mã bao bì đó, số lượng, thời điểm | Tránh hoá đơn ghi chung "vật tư" |
| Số lô hoặc ngày sản xuất bao bì | Truy được lô bao bì nếu có vấn đề | Nhiều nhà cung cấp in trên thùng bao bì |
Giấy tờ chỉ có giá trị khi khớp với vật thật. Một bản công bố cho hũ nhựa PET không dùng được cho hũ PP mà bạn đang mua; một phiếu kiểm nghiệm túi giấy không nói gì về lớp màng bên trong túi. Đọc tên và chất liệu trên giấy tờ, đối chiếu với mẫu đang cầm trên tay.
Chọn bao bì đúng mục đích sử dụng
Đồ rót nóng. Mứt, siro, nước sốt rót lúc còn nóng cần bao bì chịu được nhiệt độ rót. Hũ nhựa không chịu nhiệt có thể biến dạng và có nguy cơ thôi nhiễm cao hơn. Hỏi rõ nhiệt độ tối đa, không suy theo cảm giác "nhựa dày là chịu được".
Đồ chua, mặn, nhiều dầu. Dưa muối, nước mắm, sa tế, đồ ngâm dầu tương tác với bao bì khác đồ khô. Thông số kỹ thuật của bao bì nên nói rõ có dùng được cho nhóm thực phẩm đó không.
Đồ hâm bằng lò vi sóng. Nếu bạn ghi trên nhãn "hâm nóng bằng lò vi sóng" thì bao bì phải là loại dùng được cho lò vi sóng; đó là lời hứa của bạn với khách, dựa trên giấy tờ của nhà cung cấp bao bì.
Đồ đông lạnh. Túi, khay đông lạnh cần chịu lạnh sâu mà không giòn vỡ, nứt mối hàn. Thử bằng chính tủ đông của bạn trước khi dùng hàng loạt.
Mặt in. Túi, hộp in màu thì mặt in phải ở phía ngoài hoặc được ngăn bằng lớp màng, không tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Bao bì tự in thêm tại chỗ bằng máy in văn phòng không nên đặt sát thực phẩm.
Những lựa chọn rủi ro hay gặp ở cơ sở nhỏ
Dùng lại chai nhựa đựng nước giải khát, chai dầu ăn cũ để đựng nước mắm, mật ong bán. Những chai đó được làm cho một lần dùng với một loại đồ uống; rửa lại không bảo đảm sạch, vật liệu có thể không hợp với thực phẩm mới, và nhãn cũ còn sót lại gây nhầm lẫn. Đây cũng là kiểu bao bì làm khách mất tin nhanh nhất.
Mua bao bì trôi nổi không rõ nguồn, giá rẻ bất thường, không hoá đơn, không ai trả lời được chất liệu là gì. Khi có vấn đề, bạn không có ai để hỏi và không có gì để chứng minh. Dùng giấy báo, giấy in đã qua sử dụng để gói đồ ăn trực tiếp cũng thuộc nhóm rủi ro, vì mực in không được làm cho thực phẩm.
Chai thuỷ tinh thu hồi để dùng lại là lựa chọn tốt về môi trường, nhưng cần quy trình: thu từ nguồn biết rõ đã đựng gì, kiểm nứt mẻ, rửa và khử trùng theo cách phù hợp, thay nắp mới, ghi chép. Không có quy trình thì đừng dùng lại cho thực phẩm bán ra.
Cách lưu hồ sơ bao bì gọn cho cơ sở nhỏ
Hồ sơ không cần phức tạp, chỉ cần tìm được khi cần. Một cách làm:
- Lập một danh sách bao bì đang dùng: mỗi dòng một mã bao bì (hũ 350 mL, nắp thiếc, túi zip 500 g…), chất liệu, nhà cung cấp, dùng cho sản phẩm nào.
- Mỗi mã một thư mục, giấy hoặc điện tử: bản công bố, phiếu kiểm nghiệm, thông số kỹ thuật, ảnh mẫu bao bì.
- Mỗi lần nhập bao bì, lưu hoá đơn và ghi số lô bao bì vào sổ nhập.
- Khi đóng hàng, ghi trong sổ sản xuất lô thực phẩm nào dùng lô bao bì nào. Với cơ sở nhỏ, chỉ cần ghi theo ngày là đủ truy ngược.
- Khi đổi nhà cung cấp hay đổi mã bao bì, xin lại bộ giấy tờ trước khi dùng, cập nhật danh sách và thông báo cho khách hàng là chuỗi bán lẻ nếu họ yêu cầu.
- Rà danh sách mỗi năm một lần: giấy tờ nào đã quá cũ, nhà cung cấp nào không còn, mã nào không dùng nữa.
Khi cần đối chiếu loại hồ sơ, giấy phép mà chính cơ sở thực phẩm của bạn phải có (giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện, tự công bố sản phẩm), bạn có thể xem hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com.
Bao bì và nhãn: hai việc đi cùng nhau
Chất liệu bao bì đôi khi phải lên nhãn. Một số nhóm hàng hoặc một số yêu cầu của người mua đòi ghi chất liệu bao bì hoặc ký hiệu vật liệu để phân loại tái chế. Có hồ sơ bao bì thì ghi đúng.
Đổi bao bì có thể phải đổi nhãn. Đổi từ hũ thuỷ tinh sang hũ nhựa có thể thay đổi hạn dùng, cách bảo quản, cảnh báo. Đừng giữ nguyên nhãn cũ cho bao bì mới mà chưa xem lại.
Diện tích nhãn phụ thuộc bao bì. Chọn hũ quá nhỏ hoặc túi quá hẹp khiến không đủ chỗ cho nội dung nhãn bắt buộc. Chọn bao bì nên tính luôn chỗ dán nhãn, kể cả mặt cong của hũ tròn làm chữ khó đọc ở mép.
Bề mặt bao bì quyết định cách ghi hạn dùng. Máy in phun mã ngày bám tốt trên một số bề mặt và nhoè trên bề mặt khác; nắp thiếc, đáy hũ thuỷ tinh, túi màng mờ mỗi thứ một kiểu. Thử in ngày sản xuất, hạn dùng lên mẫu bao bì trước khi đặt số lượng lớn, để thông tin bắt buộc không bị phai sau vài tuần.
Khi nhà cung cấp không đưa được giấy tờ
Ở chợ bao bì, không hiếm người bán chỉ trả lời "hàng này ai cũng dùng đựng đồ ăn". Câu đó không phải giấy tờ. Bạn có ba lựa chọn: đổi sang nhà cung cấp có hồ sơ; hỏi ngược lên nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu của chính mẫu bao bì đó, vì người bán lẻ bao bì nhiều khi chỉ là đại lý; hoặc với mẫu bao bì đặc thù không thay được, gửi mẫu đi kiểm nghiệm tại phòng thử nghiệm có năng lực để có kết quả cho riêng mình.
Lựa chọn cuối tốn kém và chỉ chứng minh cho mẫu đã gửi, không chứng minh cho các lô sau nếu nguồn hàng không ổn định. Vì vậy với cơ sở nhỏ, đổi sang nguồn có hồ sơ gần như luôn là cách rẻ nhất về lâu dài, kể cả khi đơn giá mỗi cái hũ cao hơn một chút.
Một điểm nữa: giấy tờ phải đi cùng tên pháp lý của bên bán. Phiếu kiểm nghiệm đứng tên một công ty mà hoá đơn lại của một hộ kinh doanh khác, không giải thích được quan hệ giữa hai bên, thì khó dùng khi cần chứng minh nguồn gốc bao bì.
Câu hỏi thường gặp
Mua bao bì đựng thực phẩm có cần nhà cung cấp đưa giấy tờ không?
Không có quy định buộc người bán bao bì phải tự động gửi giấy tờ cho người mua, nhưng bạn nên yêu cầu. Bản công bố, phiếu kiểm nghiệm và thông số kỹ thuật là bằng chứng bạn đã dùng bao bì phù hợp cho thực phẩm, cần khi bị kiểm tra hoặc khi khách hàng lớn hỏi.
Cơ sở mua bao bì về đựng hàng có phải tự công bố bao bì không?
Thông thường không. Nghĩa vụ công bố bao bì thuộc về bên sản xuất hoặc nhập khẩu bao bì. Người mua bao bì về đựng thực phẩm của mình lưu hồ sơ của nhà cung cấp. Nếu bạn tự nhập khẩu bao bì về dùng hoặc bán lại, nghĩa vụ có thể khác, cần đối chiếu quy định.
Có được dùng chai nhựa cũ để đựng nước mắm bán không?
Không nên. Chai đựng nước giải khát, dầu ăn được làm để dùng một lần cho loại sản phẩm đó; rửa lại không bảo đảm sạch, vật liệu có thể không phù hợp với nước mắm, và dễ gây nhầm lẫn với nhãn cũ. Dùng chai mới có hồ sơ là cách an toàn.
Túi zip in hình bên ngoài có đựng trực tiếp thực phẩm được không?
Được nếu túi được sản xuất cho thực phẩm, mặt in ở phía ngoài và lớp tiếp xúc thực phẩm là vật liệu đã được công bố. Hỏi nhà cung cấp cấu trúc túi và xin giấy tờ của lớp tiếp xúc trực tiếp.
Phiếu kiểm nghiệm bao bì bao lâu thì phải làm lại?
Không có một thời hạn chung áp cho mọi trường hợp; tuỳ quy định về công bố và yêu cầu của khách hàng. Thực tế nhiều chuỗi bán lẻ chỉ nhận phiếu tương đối mới. Nếu nhà cung cấp chỉ có phiếu rất cũ hoặc phiếu cho loại vật liệu khác, hãy hỏi lại.
Đổi sang bao bì giấy cho thân thiện môi trường có cần giấy tờ không?
Cần như bao bì khác. Bao bì giấy đựng thực phẩm thường có lớp tráng hoặc màng bên trong, chính lớp đó tiếp xúc thực phẩm. Xin hồ sơ của toàn bộ cấu trúc, và thử với chính sản phẩm của bạn về độ chịu dầu, chịu ẩm trước khi dùng hàng loạt.