Nhãn của một chiếc áo, chiếc quần bán ở Việt Nam phải có tên hàng hoá, tên và địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm, xuất xứ, thành phần định lượng của vải, thông số kỹ thuật (thường là cỡ), hướng dẫn sử dụng và bảo quản, thông tin cảnh báo nếu có và năm sản xuất; thành phần sợi được ghi bằng tên loại sợi kèm tỉ lệ phần trăm theo khối lượng. Những nội dung cần đi theo sản phẩm suốt quá trình dùng, như thành phần và cách giặt, nên nằm trên nhãn may vào sản phẩm chứ không chỉ trên nhãn treo.
Khung nội dung trên là của quy định nhãn hàng hoá chung (Nghị định 43/2017/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP, phần phụ lục cho nhóm hàng dệt may); bạn đối chiếu bản hiện hành trước khi đặt in nhãn số lượng lớn. Bài này viết cho xưởng may, chủ thương hiệu thời trang nhỏ đặt may gia công, và người thiết kế nhãn. Cách đọc ký hiệu giặt cho người dùng thuộc các trang khác.
Tên sợi: dùng tên loại sợi, không dùng tên thương mại
Thành phần trên nhãn phải nói loại sợi gì: bông (cotton), polyester, polyamit (nylon), sợi đàn hồi (elastane, spandex), lanh, len, lụa tơ tằm, viscose, modal và các sợi tái sinh từ xenlulo khác. Đây là tên chung theo bản chất của sợi, được dùng thống nhất trong thương mại dệt may quốc tế. Tên thương mại của một hãng sợi, hay những cái tên do người bán tự đặt như "cotton lạnh", "thun mè", "lụa ngọc trai", không phải là tên thành phần.
Lấy ví dụ giả định: một loại vải được bán ngoài chợ với tên "cotton lạnh". Khi xưởng hỏi phiếu thành phần của nhà cung cấp, nó có thể là polyester pha một ít sợi đàn hồi, không có chút bông nào. Ghi "100% cotton" theo tên chợ là ghi sai thành phần, một lỗi có thể bị coi là gian dối về chất lượng, và người mua có quyền khiếu nại khi phát hiện.
Tương tự, "lụa" trên nhãn nên dành cho tơ tằm. Vải polyester dệt mặt bóng có thể trông giống lụa, nhưng khi ghi thành phần thì phải là polyester; nếu muốn mô tả kiểu dệt, hãy đặt chữ đó ở tên sản phẩm một cách không gây nhầm, chẳng hạn "áo sơ mi vải phi bóng", còn dòng thành phần vẫn ghi đúng sợi.
Vì vậy, nguồn của dòng thành phần trên nhãn phải là phiếu thành phần hoặc kết quả thử nghiệm của chính lô vải, không phải tên gọi lúc mua. Khi mua vải ở chợ đầu mối không có giấy tờ, cách an toàn là gửi một mẫu đi phòng thử nghiệm dệt may để phân tích thành phần trước khi in nhãn cho cả lô.
Ghi thành phần cho những trường hợp hay gặp
Các dòng dưới là ví dụ giả định về cách trình bày; tỉ lệ thật lấy từ phiếu thành phần của vải bạn dùng.
| Trường hợp | Cách trình bày gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Vải một loại sợi | 100% bông | Chỉ ghi 100% khi chắc chắn, kể cả chỉ may, nhãn, phụ liệu không tính vào |
| Vải pha hai loại sợi | 60% bông, 40% polyester | Xếp từ tỉ lệ cao đến thấp, tổng đúng 100% |
| Vải co giãn | 95% bông, 5% sợi đàn hồi | Sợi đàn hồi ít vẫn phải ghi |
| Áo có lớp lót | Vải chính: … ; Vải lót: … | Ghi riêng từng phần, không cộng gộp |
| Áo ghép nhiều loại vải | Thân: … ; Tay: … ; Bo cổ: … | Ghi theo từng phần chiếm diện tích đáng kể |
| Áo khoác có bông nhồi | Vải ngoài: … ; Lót: … ; Lớp nhồi: … | Lớp nhồi hay bị quên nhất |
Phụ liệu như chỉ may, cúc, khoá kéo, dây trang trí nhỏ thường không tính vào thành phần sợi. Nhưng nếu phần trang trí chiếm diện tích lớn, như mảng ren lớn trên thân áo, hãy ghi riêng để không gây hiểu nhầm.
Nhãn may và nhãn treo: thứ gì đặt ở đâu
Nhãn may (nhãn vải khâu vào sản phẩm). Là phần ở lại với chiếc áo suốt đời sử dụng. Nên đặt ở đây: thành phần sợi, ký hiệu và lời dặn giặt là, cỡ, xuất xứ, và tên tổ chức chịu trách nhiệm hoặc thương hiệu. Nhãn may phải in hoặc dệt bằng cách chịu được giặt nhiều lần; nhãn in mực rẻ tiền phai sau vài lần giặt là lỗi phổ biến.
Nhãn treo (thẻ giấy). Bị cắt bỏ khi mặc lần đầu. Hợp cho thông tin bổ sung: tên sản phẩm đầy đủ, mã hàng, câu chuyện thương hiệu, năm sản xuất, địa chỉ chi tiết. Không đặt thông tin duy nhất về thành phần hay cách giặt chỉ ở thẻ treo.
Nhãn in trực tiếp lên vải. Nhiều thương hiệu in nhiệt thông tin ở mặt trong cổ áo để khỏi cấn da. Cách này được dùng phổ biến; điều kiện là chữ đọc được và bền qua giặt.
Ngôn ngữ. Nội dung bắt buộc phải có bằng tiếng Việt. Thương hiệu nội địa thích nhãn toàn tiếng Anh cho sang thì vẫn phải có phần tiếng Việt tương ứng, và phần tiếng nước ngoài không nên to hơn phần tiếng Việt.
Cách giặt: ký hiệu đúng chuẩn và lời dặn khớp với vải
Ký hiệu giặt là bộ hình quen thuộc: chậu nước cho giặt, tam giác cho tẩy trắng, hình vuông cho sấy, bàn là cho là ủi, vòng tròn cho giặt chuyên nghiệp. Bộ ký hiệu này được chuẩn hoá quốc tế (họ tiêu chuẩn ISO 3758), có tiêu chuẩn Việt Nam tương ứng. Khi đặt nhãn, bạn dùng đúng hình theo tiêu chuẩn, đúng thứ tự, không tự vẽ biến thể.
Điều quan trọng hơn hình vẽ là lời dặn phải khớp với vải thật. Ghi giặt máy ở nhiệt độ cao cho một chiếc áo có in nhũ, hoặc cho phép là nhiệt cao với vải có sợi đàn hồi, là đẩy khách vào chỗ làm hỏng áo rồi quay lại khiếu nại. Nhiều xưởng chép nguyên bộ ký hiệu của mẫu áo trước sang mẫu sau. Cách làm đúng là giặt thử một vài chiếc theo đúng lời dặn trên nhãn, đo độ co, xem màu có loang không, rồi mới chốt.
Với vải có thể ra màu, thêm lời dặn bằng chữ như giặt riêng lần đầu, không ngâm lâu. Ký hiệu chỉ nói được giới hạn nhiệt độ và cách xử lý, không thay được những lời dặn cụ thể đó.
Một chiếc áo gồm nhiều vật liệu thì lời dặn phải theo phần kén chọn nhất. Ví dụ giả định: thân áo bông chịu được giặt nước ấm, nhưng mảng in chuyển nhiệt ở ngực sẽ bong nếu là nóng. Nhãn khi đó phải dặn là ở nhiệt độ thấp và không là lên hình in, dù vải chính chịu được nhiều hơn. Viết lời dặn cho phần dễ hỏng nhất là cách bảo vệ cả người mua lẫn xưởng.
Quy trình làm nhãn cho một mẫu áo mới
Áp dụng cho xưởng tự làm hàng và cho chủ thương hiệu đặt gia công.
- Xin phiếu thành phần của từng loại vải và phụ liệu chính; mua vải không giấy tờ thì gửi mẫu thử nghiệm.
- Lập dòng thành phần cho từng phần của sản phẩm theo bảng ở trên.
- Giặt thử mẫu theo lời dặn dự kiến, ghi lại kết quả, chốt ký hiệu và lời dặn giặt.
- Chốt cỡ: dùng hệ cỡ nào (chữ, số), kèm bảng thông số đo trên trang bán hàng để người mua chọn đúng.
- Thiết kế nhãn may và nhãn treo, kiểm tên – địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm theo đơn vị hành chính hiện hành.
- Nếu sản phẩm thuộc diện phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật (ví dụ quy chuẩn về hàm lượng formaldehyt và amin thơm trong hàng dệt may), kiểm tra nghĩa vụ thử nghiệm, công bố trước khi bán.
- Lưu mẫu nhãn đã duyệt kèm mã hàng và ngày áp dụng.
Bán sỉ cho shop khác và bán online: nhãn của ai, thông tin nào phải khớp
Nhiều xưởng may nhỏ vừa bán lẻ vừa bán sỉ cho các shop quần áo. Khi shop nhận hàng có sẵn nhãn của xưởng rồi bán lại nguyên trạng, nhãn của xưởng vẫn là nhãn gốc, và xưởng chịu trách nhiệm về thông tin trên đó. Rắc rối bắt đầu khi shop muốn cắt nhãn của xưởng để may nhãn thương hiệu của mình vào. Lúc đó shop đang đứng tên trên sản phẩm, và phải bảo đảm nhãn mới vẫn có đủ nội dung bắt buộc, đúng thành phần, đúng xuất xứ. Cắt nhãn gốc rồi may một nhãn chỉ có logo là bỏ mất toàn bộ thông tin mà người mua có quyền được biết.
Với hàng bán online, trang bán hàng thường có một mục "chất liệu". Đây là chỗ hay lệch nhất với nhãn thật: người đăng bài chép mô tả của nhà cung cấp, dùng tên chợ của vải, hoặc để nguyên mô tả của một mẫu cũ. Người mua nhận áo, đọc nhãn may thấy khác trang bán, và đó là lý do chính đáng để trả hàng hoặc phản ánh. Quy tắc đơn giản: mục chất liệu trên trang bán phải chép từ đúng dòng thành phần trên nhãn may, kèm ảnh chụp nhãn may nếu được.
Với hàng xuất đi các nước khác, yêu cầu về thành phần, tên sợi và ngôn ngữ có thể khác Việt Nam. Hỏi người mua hoặc đối tác nhập khẩu yêu cầu cụ thể của thị trường đó; đừng giả định nhãn bán trong nước dùng được ở mọi nơi.
Đặt gia công: ai chịu trách nhiệm cho dòng thành phần
Khi chủ thương hiệu đặt một xưởng may gia công, xưởng thường cung cấp vải theo yêu cầu, may và gắn nhãn do chủ thương hiệu thiết kế. Người đứng tên trên nhãn, tức bên đưa hàng ra thị trường, là bên chịu trách nhiệm trước người mua về thông tin. Nhưng nếu xưởng tự ý đổi vải mà không báo, thông tin trên nhãn sẽ sai mà chủ thương hiệu không biết.
Hợp đồng gia công nên ghi rõ: vải và phụ liệu cụ thể theo thành phần, cam kết không đổi vật liệu khi chưa có đồng ý bằng văn bản, phiếu thành phần đi kèm mỗi lô, quyền gửi mẫu kiểm tra ngẫu nhiên. Với các vấn đề lớn hơn như tranh chấp về chất lượng hay trách nhiệm khi bị xử phạt vì nhãn sai, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký hoặc khi phát sinh.
Câu hỏi thường gặp
Thành phần có được làm tròn không, ví dụ 97,3% thành 97%?
Thực tế thương mại thường ghi phần trăm số nguyên và có một mức dung sai nhất định giữa tỉ lệ ghi trên nhãn và tỉ lệ đo thực. Mức dung sai cụ thể tuỳ quy định và tiêu chuẩn áp dụng; bạn ghi theo phiếu thành phần và giữ tổng bằng 100%.
Áo thun bán ở chợ có cần nhãn may không?
Hàng dệt may lưu thông trên thị trường cần nhãn theo quy định. Nhãn may là cách thực tế nhất để giữ thông tin thành phần và cách giặt cùng sản phẩm. Hàng không có nhãn hoặc nhãn không đủ nội dung có thể bị coi là vi phạm khi kiểm tra.
Có bắt buộc ghi năm sản xuất trên nhãn quần áo không?
Năm sản xuất nằm trong danh mục nội dung cho nhóm hàng dệt may theo quy định nhãn hiện hành, nhưng văn bản có thể cho phép ghi ở nhãn treo hoặc tài liệu kèm theo. Bạn đối chiếu bản hiện hành và chọn một cách ghi thống nhất cho mọi mẫu.
Ghi "cotton" bằng tiếng Anh thay cho "bông" có được không?
Có thể dùng tên tiếng Anh phổ biến, nhưng nội dung bắt buộc phải có phần tiếng Việt. Cách gọn là ghi "bông (cotton)" hoặc ghi cả hai dòng. Điều quan trọng là người mua hiểu đúng loại sợi.
Vải tái chế có phải ghi khác không?
Thành phần vẫn ghi theo loại sợi. Nếu muốn nhấn mạnh sợi tái chế, đó là một khẳng định môi trường, và bạn cần giữ chứng từ của nhà cung cấp chứng minh tỉ lệ tái chế. Không nên ghi chung chung "thân thiện môi trường" khi không có căn cứ.
Nhãn có cần ghi cảnh báo cho quần áo trẻ em không?
Quần áo trẻ em có thể cần cảnh báo liên quan đến dây rút, chi tiết nhỏ dễ bung hoặc vật liệu dễ cháy, tuỳ sản phẩm và quy định hiện hành. Tốt nhất là thiết kế an toàn từ đầu, ví dụ không dùng dây rút ở cổ áo cho trẻ nhỏ, rồi mới tính đến cảnh báo trên nhãn.