Nhãn phải được đặt ở vị trí mà người mua quan sát được dễ dàng và đọc được đầy đủ nội dung bắt buộc mà không phải tháo rời các chi tiết của món hàng. Kích thước nhãn do người làm hàng tự quyết, miễn đủ chỗ cho nội dung bắt buộc; chữ phải rõ, đủ lớn để đọc, màu chữ tương phản với nền.
Đó là nguyên tắc chung của văn bản về nhãn hàng hoá. Văn bản không đưa ra một con số cỡ chữ áp cho mọi món hàng; một số nhóm hàng và một số nội dung có yêu cầu riêng ở quy định chuyên ngành hoặc tiêu chuẩn liên quan. Vì vậy bài này tập trung vào cách đọc nguyên tắc cho đúng, những lỗi bố trí hay bị nhắc khi kiểm tra, và cách xử lý khi bao bì quá nhỏ không đủ chỗ.
Nếu nhóm hàng của bạn có quy định riêng về chiều cao chữ cho phần định lượng hay phần cảnh báo, hãy lấy con số trong văn bản hoặc tiêu chuẩn đang có hiệu lực, không lấy theo mẫu nhãn của hãng khác.
Đọc đúng chữ "dễ quan sát" và "không phải tháo rời"
Yêu cầu vị trí xoay quanh một câu hỏi: người mua đứng trước kệ, cầm món hàng lên, có đọc được các nội dung bắt buộc không. Nếu phải bóc màng co, mở nắp hộp, rút sản phẩm ra khỏi vỉ mới thấy tên nhà sản xuất hay hạn dùng thì vị trí đó không đạt.
Không có quy định bắt buộc mọi nội dung nằm trên mặt trước. Bạn có thể đặt tên hàng và hình ảnh ở mặt trước, thành phần và hướng dẫn ở mặt sau, ngày sản xuất dưới đáy hộp, miễn là người mua xoay món hàng là đọc được. Nhưng có những thông tin mà thói quen tốt là đặt chung với tên hàng, như định lượng, vì người mua so sánh giá theo con số đó.
Với hàng có cấu trúc phức tạp như đồ điện, đồ nội thất, xe đạp, nhãn có thể gắn trên một bộ phận cố định của sản phẩm, kèm thông tin trên bao bì. Điều cần tránh là gắn nhãn vào bộ phận sẽ bị tháo ra khi sử dụng, hoặc vào mặt bị che kín sau khi lắp đặt mà không có bản thông tin nào khác đi kèm.
Cỡ chữ, màu chữ và cách trình bày
Không có một con số cỡ chữ chung. Văn bản về nhãn yêu cầu chữ, số, hình vẽ, hình ảnh, dấu hiệu, ký hiệu phải rõ ràng, dễ đọc. Một số nhóm hàng có yêu cầu về chiều cao chữ cho phần định lượng hoặc phần cảnh báo theo văn bản chuyên ngành hay tiêu chuẩn; nếu có thì phải theo đúng.
Tên hàng hoá phải nổi bật. Thông lệ được hiểu từ văn bản là tên hàng hoá đặt ở vị trí dễ thấy và nổi bật trong các nội dung bắt buộc, để người mua biết ngay món đó là gì. Nhãn hiệu có thể to, nhưng tên gọi chung của món hàng không nên bị đẩy thành dòng chữ nhỏ khó tìm.
Màu chữ phải tương phản với nền. Chữ trắng trên nền vàng nhạt, chữ nâu trên nền gỗ, chữ ánh kim trên nền bạc là những kiểu thiết kế đẹp nhưng hay bị nhắc. Nội dung bắt buộc nên dùng màu đậm trên nền sáng hoặc ngược lại.
Chữ nước ngoài không lấn chữ Việt. Nếu nhãn có thêm tiếng nước ngoài, cỡ chữ tiếng nước ngoài không được lớn hơn cỡ chữ tiếng Việt của cùng nội dung. Đây là nguyên tắc ít người để ý khi thiết kế bao bì song ngữ.
Không để nội dung bắt buộc nằm ở nếp gấp, đường hàn. Chữ in qua mép hàn túi, nếp gấp hộp hay chỗ dán băng keo thường bị biến dạng hoặc che mất. Đây là lỗi kỹ thuật in nhưng hệ quả là nhãn không đọc được.
Lỗi bố trí nhãn hay gặp và cách sửa
Bảng dưới gom các lỗi bố trí thường bị nhắc trong các đợt kiểm tra nhãn và những cách sửa không tốn thêm nhiều chi phí in ấn.
| Lỗi | Vì sao không đạt | Cách sửa |
|---|---|---|
| Hạn dùng in chìm trên nền hoa văn | Không đọc được rõ | Chừa một ô trơn màu sáng để in hoặc đóng ngày |
| Thông tin nằm dưới tem niêm phong | Phải xé niêm phong mới đọc được | Dời nội dung ra ngoài vùng niêm phong |
| Nhãn giấy dán trên hũ thuỷ tinh để tủ lạnh bị bong | Nhãn không bền trong thời gian lưu thông | Dùng vật liệu chịu ẩm, keo phù hợp, kiểm thử trước khi in số lượng lớn |
| Thông tin chỉ có trên thùng ngoài, từng gói lẻ trống | Người mua lẻ không có nhãn | In hoặc dán nhãn lên từng đơn vị bán lẻ |
| Chữ quá nhỏ đến mức phải dùng kính lúp | Không bảo đảm dễ đọc | Rút bớt nội dung không bắt buộc, chuyển phần dài sang tài liệu kèm theo hoặc nhãn điện tử khi được phép |
| Giá dán đè lên định lượng hoặc hạn dùng | Che nội dung bắt buộc | Quy định vị trí dán giá cho nhân viên cửa hàng |
Phần lớn lỗi trong bảng không phải do người làm hàng cố tình, mà do thiết kế được duyệt trên màn hình, không ai cầm bản in thật lên đọc ở khoảng cách bình thường. Một lần in thử và đọc thử dưới ánh đèn cửa hàng tiết kiệm nhiều hơn chi phí của nó.
Bao bì quá nhỏ: được ghi gì trên nhãn, phần còn lại để đâu
Gói gia vị nhỏ, lọ mẫu thử, viên kẹo bọc giấy riêng, ống son mini không thể chứa đủ toàn bộ nội dung bắt buộc. Văn bản về nhãn cho phép trường hợp không đủ diện tích thì trên nhãn ghi những nội dung cốt lõi, còn các nội dung khác ghi trong tài liệu kèm theo hàng hoá, và nhãn phải chỉ ra nơi ghi các nội dung đó. Danh sách nội dung cốt lõi phải giữ lại trên nhãn bạn đối chiếu văn bản hiện hành cho nhóm hàng của mình.
Tài liệu kèm theo có thể là tờ hướng dẫn trong hộp, thông tin trên bao bì ngoài khi gói nhỏ được bán trong hộp lớn, hoặc nhãn điện tử ở mức văn bản cho phép. Điều quan trọng là người mua phải tiếp cận được phần thông tin đó vào lúc cần.
Có một cái bẫy: nhiều cơ sở dùng lý do bao bì nhỏ để bỏ luôn những nội dung lẽ ra phải giữ. Gói nhỏ bán lẻ riêng từng gói, không có hộp ngoài, không có tờ hướng dẫn, thì không có chỗ nào khác để chứa phần thông tin bị lược, và lúc đó gói hàng coi như thiếu nhãn. Nếu muốn bán lẻ từng gói nhỏ, bạn phải thiết kế để ít nhất phần cốt lõi nằm trên gói.
Bao bì trong suốt, hàng nhìn thấy ruột: có được lược bớt nhãn không
Túi hạt điều trong suốt, hũ thuỷ tinh đựng mứt, hộp nhựa trong đựng bánh cho người mua nhìn thấy ngay món hàng bên trong. Nhiều người làm hàng nghĩ đã nhìn thấy là biết món gì, nên tên hàng có thể bỏ. Cách hiểu này không đúng: thứ người mua nhìn thấy là hình dáng, còn tên hàng hoá trên nhãn cho biết bản chất, ví dụ hạt điều rang muối hay rang mộc, mứt gừng hay mứt gừng có thêm đường mạch nha. Nội dung bắt buộc vẫn phải đủ như mọi bao bì khác.
Bao bì trong suốt lại đặt ra một khó khăn riêng về vị trí: nhãn dán ở mặt trước che mất món hàng, dán ở mặt sau thì chữ bị màu của sản phẩm làm nhiễu. Cách làm thường gặp là dùng nhãn nền trắng đục cho phần chữ bắt buộc, chừa một khoảng trong để khoe sản phẩm, hoặc dùng nhãn quấn quanh nắp, đáy. Nhãn trong suốt in chữ trực tiếp cũng dùng được nếu chữ đủ đậm để đọc được trên mọi màu sản phẩm.
Một lưu ý cuối: khi thay đổi sản phẩm bên trong (đổi màu, đổi hình dạng), hãy kiểm lại độ tương phản của nhãn trong suốt; chữ đọc tốt trên hạt màu sáng có thể biến mất trên hạt màu sẫm.
Quy trình duyệt vị trí và cỡ chữ trước khi in
Năm bước sau đây áp được cho cả cơ sở nhỏ tự thiết kế lẫn doanh nghiệp thuê đơn vị thiết kế bên ngoài.
- Liệt kê nội dung bắt buộc của nhóm hàng và đánh dấu nội dung nào có yêu cầu riêng về cỡ chữ hoặc vị trí trong văn bản chuyên ngành.
- Phác bố cục trên đúng kích thước thật của bao bì, kể cả phần mép hàn, nếp gấp, vùng dán niêm phong.
- In thử ở tỉ lệ một một trên vật liệu thật hoặc gần giống, cầm ở khoảng cách đọc bình thường.
- Nhờ một người lớn tuổi đọc thử dưới ánh sáng cửa hàng; chữ nào họ phải nheo mắt là chữ cần to lên hoặc đậm lên.
- Kiểm độ bền: để mẫu trong điều kiện bảo quản thật (tủ mát, kho nóng, nơi ẩm) vài ngày xem nhãn có bong, phai, nhoè không.
Lưu lại bản duyệt cuối cùng cùng ngày duyệt. Khi bị hỏi vì sao chọn cỡ chữ đó, câu trả lời có hồ sơ luôn thuyết phục hơn câu trả lời theo trí nhớ.
Hàng có hình dạng đặc biệt và hàng bán theo bộ
Hàng hình trụ nhỏ như chai thuốc nhỏ mắt, bút, son; hàng không có bao bì như chảo, nồi, dụng cụ cầm tay; hàng bán theo bộ như bộ chén, bộ dao là những trường hợp mà người làm nhãn phải sáng tạo về vị trí. Chảo, nồi thường dùng thẻ treo hoặc tờ giấy bọc quanh thân kèm thông tin khắc dập trên sản phẩm. Bộ đồ dùng nhiều món thì nhãn đủ nội dung đặt trên hộp chứa cả bộ, còn từng món nên có ít nhất tên nhà sản xuất hoặc ký hiệu nhận diện nếu chúng có thể bị tách ra bán.
Với hàng treo móc ở cửa hàng, thẻ treo phải gắn chắc, không dễ rơi khi người mua lật xem. Thẻ rời rơi mất là món hàng trở thành hàng không nhãn ngay trên kệ, và người chịu trách nhiệm lúc đó là cửa hàng.
Nguyên tắc chung cho mọi hình dạng là người mua phải nhận diện được món hàng thuộc về ai và đọc được các nội dung cốt lõi trước khi trả tiền. Khi phân vân giữa hai phương án, chọn phương án mà nhãn khó tách khỏi sản phẩm hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có quy định nhãn phải chiếm bao nhiêu phần trăm diện tích bao bì không?
Văn bản chung về nhãn không đặt tỉ lệ phần trăm bắt buộc. Kích thước nhãn do người làm hàng tự xác định, miễn đủ chỗ cho nội dung bắt buộc và dễ đọc. Một số nhóm hàng có quy định chuyên ngành riêng, ví dụ phần cảnh báo trên một số sản phẩm, nên bạn kiểm quy định của nhóm hàng mình.
Được in ngày sản xuất dưới đáy hộp thay vì trên nhãn chính không?
Được, nếu người mua có thể xoay món hàng để đọc mà không phải mở hay tháo rời. Thông lệ là trên nhãn chính ghi rõ chỗ in ngày, ví dụ một dòng ngắn cho biết xem ngày sản xuất và hạn sử dụng ở đáy hộp, để người mua không phải đi tìm.
Nhãn in bằng tia laser trên vỏ nhôm có được chấp nhận không?
Văn bản cho phép nhãn được in, dán, đúc, chạm, khắc trực tiếp lên hàng. Khắc laser là một dạng khắc, được chấp nhận nếu chữ đủ rõ, tương phản và bền. Điểm hay hỏng là khắc laser lên bề mặt bóng rất khó đọc dưới ánh đèn, nên cần thử thực tế.
Thiết kế bao bì tối giản, gần như không có chữ, có vi phạm không?
Thiết kế tối giản không bị cấm, nhưng nội dung bắt buộc vẫn phải có ở đâu đó trên bao bì và đọc được. Nhiều thương hiệu đặt toàn bộ nội dung bắt buộc ở mặt sau hoặc mặt đáy để giữ mặt trước sạch. Vấn đề chỉ phát sinh khi nội dung bắt buộc bị thu nhỏ, làm mờ đến mức không đọc được.
Hàng bán theo lốc nhiều gói thì nhãn đặt ở đâu?
Nếu lốc chỉ được bán nguyên lốc, nhãn đủ nội dung trên màng bọc lốc là được. Nếu từng gói trong lốc cũng được bán lẻ, mỗi gói phải có nhãn đủ nội dung bắt buộc cho đơn vị bán lẻ, vì người mua lẻ không thấy màng bọc lốc.
Có cần xin duyệt mẫu nhãn trước khi in không?
Thông thường không có thủ tục duyệt mẫu nhãn riêng. Người làm hàng tự chịu trách nhiệm về nhãn. Với hàng phải công bố, đăng ký như một số thực phẩm, mỹ phẩm, mẫu nhãn là một phần hồ sơ và nhãn khi lưu thông phải khớp với mẫu đã nộp.