Tên hàng hoá trên nhãn phải cho người mua biết đúng bản chất món hàng, không được làm hiểu sai về bản chất và công dụng. Nếu bạn dùng nhãn hiệu hoặc tên thương mại làm tên chính, nhãn vẫn cần có tên gọi chung của món hàng. Tên hàng phải đặt ở vị trí dễ thấy, nổi bật trong các nội dung bắt buộc.
Đây là dòng chữ đầu tiên người mua đọc, và cũng là dòng chữ dễ bị kiểm tra nhất. Một tên gọi như "nước mắm nguyên chất", "mật ong rừng", "sữa hạt", "cà phê sạch" có thể là thông tin trung thực, cũng có thể là lời hứa mà sản phẩm không đáp ứng. Ranh giới nằm ở bản chất thật của món hàng và ở các tiêu chuẩn, quy định chuyên ngành đã định nghĩa sẵn một số tên gọi.
Bài này giúp bạn tách hai lớp của tên hàng hoá, nhận diện những chữ có rủi ro cao, và đặt tên cho sản phẩm mới theo trình tự ít phải sửa nhất. Tên nhãn hiệu (thương hiệu) và chuyện đăng ký bảo hộ là đề tài khác, không nằm trong bài.
Hai lớp của một cái tên: tên gọi chung và tên thương mại
Tên gọi chung trả lời câu hỏi "đây là cái gì". Bánh quy bơ, nước giặt, dầu gội, gạo thơm, trà xanh túi lọc, kem chống nắng là những tên gọi chung. Người mua đọc là biết món hàng thuộc loại nào, dùng vào việc gì. Đây là phần mà văn bản về nhãn đòi hỏi phải đúng bản chất.
Tên thương mại trả lời câu hỏi "đây là của ai, dòng nào". Một cái tên riêng do người làm hàng đặt, thường gắn với nhãn hiệu, giúp phân biệt sản phẩm của mình. Tên thương mại có thể giàu hình ảnh, có thể bằng tiếng nước ngoài, nhưng không được mâu thuẫn với tên gọi chung hay gợi ra bản chất khác.
Thiếu tên gọi chung là lỗi phổ biến của bao bì đẹp. Nhiều thiết kế chỉ có tên thương mại thật to và hình ảnh, người mua phải đoán xem đó là bột uống, bột làm bánh hay bột rửa mặt. Với văn bản về nhãn, đó là nhãn chưa ghi tên hàng hoá.
Tên gọi chung nên đi cạnh tên thương mại. Thông lệ tốt là đặt tên gọi chung ngay dưới hoặc ngay cạnh tên thương mại ở mặt trước, cỡ chữ đủ lớn để đọc từ khoảng cách nhìn kệ hàng.
Bản chất và công dụng: thước đo của một tên hàng đúng
Câu hỏi cần đặt ra cho mỗi tên hàng là: một người mua bình thường đọc tên này sẽ hình dung món hàng ra sao, và hình dung đó có khớp với thứ bên trong không. Nếu bạn bán đồ uống có hương cam nhưng tỉ lệ nước cam rất thấp, đặt tên "nước cam" khiến người mua nghĩ đó là nước ép. Tên đúng hơn là thứ phản ánh bản chất, ví dụ nước giải khát hương cam. Thông tin thật luôn bảo vệ người làm hàng tốt hơn một tên gọi hấp dẫn.
Tương tự với công dụng. Tên "dầu gội trị gàu" ngầm khẳng định một công dụng, và với mỹ phẩm, công dụng được kiểm soát bằng quy định chuyên ngành và hồ sơ công bố. Tên "trà giảm cân" đặt cho một loại trà thảo mộc thông thường là tự nhận một công dụng mà sản phẩm không có căn cứ chứng minh, và có thể bị coi là quảng cáo sai.
Nhiều nhóm hàng có tiêu chuẩn quốc gia hoặc quy chuẩn kỹ thuật định nghĩa tên gọi. Khi tiêu chuẩn hay quy chuẩn đã nói thế nào thì được gọi là một loại sản phẩm nhất định, tên trên nhãn nên khớp với định nghĩa đó. Trước khi đặt tên cho sản phẩm thuộc nhóm có tiêu chuẩn riêng, như nước mắm, sữa, nước uống đóng chai, nên tra tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn liên quan.
Những chữ có rủi ro cao trong tên hàng hoá
Các chữ dưới đây không bị cấm, nhưng mỗi chữ là một lời khẳng định mà người làm hàng phải chứng minh được. Ví dụ trong bảng là ví dụ giả định.
| Chữ trong tên | Người mua hiểu là | Cần có căn cứ gì |
|---|---|---|
| Nguyên chất | Không pha trộn thành phần nào khác | Công thức và hồ sơ nguyên liệu chứng minh không pha; với nhóm có tiêu chuẩn, đối chiếu định nghĩa |
| Hữu cơ, organic | Sản xuất theo phương thức hữu cơ được chứng nhận | Chứng nhận hữu cơ còn hiệu lực theo quy định về nông nghiệp hữu cơ |
| Rừng, tự nhiên, hoang dã | Khai thác từ tự nhiên, không nuôi trồng | Hồ sơ nguồn khai thác; nếu nuôi trồng thì không nên dùng |
| Sạch, an toàn | Đạt chuẩn vệ sinh cao hơn thông thường | Thường không đo được, dễ bị coi là gây hiểu sai; nên thay bằng thông tin cụ thể |
| Tên một vùng đặc sản | Sản xuất ở vùng đó | Nguồn gốc thật từ vùng đó; một số tên vùng còn được bảo hộ chỉ dẫn địa lý |
| Tên thành phần (nước cam, bánh bơ) | Thành phần đó có thật và có tỉ lệ đáng kể | Công thức thật; với thực phẩm, thường phải ghi định lượng thành phần được nhấn mạnh |
| Chữ chỉ công dụng (trị, giảm, ngừa) | Sản phẩm có tác dụng đó | Hồ sơ chuyên ngành cho phép công bố công dụng; nhiều nhóm hàng không được ghi |
Khi không chứng minh được, cách an toàn là bỏ chữ đó và thay bằng thông tin mô tả có thể kiểm chứng: thay vì "cà phê sạch", ghi rõ "cà phê rang mộc, không tẩm hương liệu" nếu đúng thật. Người mua có thông tin, người làm hàng không phải gánh một lời hứa mơ hồ.
Tên thành phần trong tên hàng và nghĩa vụ ghi tỉ lệ
Khi bạn đưa tên một thành phần vào tên sản phẩm, như "bánh quy dừa", "sữa chua dâu", "trà gừng", "xúc xích bò", bạn đang nhấn mạnh thành phần đó. Với thực phẩm, quy định về nhãn thường yêu cầu ghi định lượng hoặc tỉ lệ của thành phần được nhấn mạnh, để người mua biết thành phần ấy chiếm bao nhiêu. Chi tiết áp dụng cho từng nhóm thực phẩm bạn đối chiếu văn bản hiện hành và các bài chuyên về nhãn thực phẩm của Quy Cách.
Phân biệt giữa thành phần thật và hương liệu là chỗ hay sai. "Sữa chua vị dâu" có thể chỉ có hương dâu; "sữa chua dâu" khiến người mua nghĩ có dâu thật. Nếu sản phẩm dùng hương liệu thay cho nguyên liệu thật, tên nên phản ánh điều đó bằng chữ "hương" hoặc "vị", và phần thành phần ghi rõ hương liệu.
Với hàng phi thực phẩm cũng vậy: "xà phòng nghệ" mà chỉ có màu vàng, "khăn tre" mà sợi tre chỉ chiếm phần nhỏ là những cái tên dễ bị coi là gây hiểu sai. Cách làm an toàn là đặt tên theo thành phần chính, còn thành phần phụ đưa vào phần mô tả.
Hàng phối trộn và hàng nhiều loại trong một gói
Cà phê pha trộn hai loại hạt, gạo trộn nhiều giống, hạt dinh dưỡng trộn năm loại, trà thảo mộc phối nhiều vị là những sản phẩm mà tên gọi dễ trượt khỏi bản chất. Một túi ghi "cà phê Arabica" trong khi Arabica chỉ là một phần của hỗn hợp khiến người mua tin rằng họ đang mua cà phê Arabica thuần. Cách đặt tên trung thực là nói rõ đây là hỗn hợp, ví dụ giả định "cà phê rang xay phối trộn Arabica và Robusta", và để tỉ lệ ở phần thành phần.
Với gạo, tên giống lúa trên bao gạo là điều người mua rất để ý vì quyết định giá. Gạo trộn nhiều giống nhưng chỉ ghi tên giống đắt nhất là kiểu nhãn bị phản ánh nhiều. Nếu muốn nhấn mạnh một giống, tên phải phản ánh đó là hỗn hợp và phần thành phần ghi tỉ lệ.
Hộp quà gồm nhiều loại bánh, giỏ trái cây sấy nhiều vị cũng cần một tên gọi chung bao quát cho cả bộ, ví dụ "hộp bánh quy các loại", kèm danh sách từng loại bên trong. Đặt tên theo món nổi bật nhất trong hộp là cách đặt tên dễ khiến người mua thất vọng khi mở ra, dù về hình thức không ai cố tình lừa.
Đặt tên cho một sản phẩm mới theo trình tự
Trình tự dưới đây giúp tên hàng vừa đúng quy định vừa không phải sửa sau khi bao bì đã in.
- Viết một câu mô tả bản chất sản phẩm như cho người không biết gì: nó là gì, làm từ gì chủ yếu, dùng để làm gì.
- Rút câu đó thành tên gọi chung ngắn gọn, đối chiếu với tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn của nhóm hàng nếu có định nghĩa tên gọi.
- Đặt tên thương mại riêng, kiểm tra không trùng hoặc gây nhầm với tên thương mại, nhãn hiệu của người khác.
- Rà từng chữ trong tên thương mại và tên gọi chung theo bảng chữ rủi ro; chữ nào không chứng minh được thì bỏ.
- Với thực phẩm, mỹ phẩm, kiểm tên có khớp với hồ sơ công bố hoặc đăng ký không; hồ sơ từng loại bạn xem trên GiayPhep.com.
- Duyệt bố cục: tên gọi chung phải đọc được rõ ở mặt trước, không bị chìm dưới hình ảnh và tên thương mại.
Một cái tên đạt chuẩn thường kém bay bổng hơn cái tên ban đầu bạn nghĩ ra. Phần bay bổng có thể dồn vào tên thương mại và câu chuyện thương hiệu, nơi bạn có nhiều tự do hơn.
Khi tên hàng bị coi là gây hiểu sai thì sao
Tên hàng không đúng bản chất là một dạng nhãn ghi sai sự thật. Tuỳ mức độ, hệ quả có thể là buộc sửa nhãn, thu hồi hàng đang lưu thông, xử phạt hành chính; trường hợp tên gợi ra một sản phẩm khác hẳn về bản chất hoặc công dụng có thể bị xem xét theo hướng hàng giả. Mức phạt cụ thể bạn tra nghị định xử phạt hiện hành.
Thường gặp hơn là tranh chấp với người tiêu dùng hoặc đối thủ: người mua phản ánh "mật ong rừng" thực ra là mật nuôi, đối thủ khiếu nại tên sản phẩm của bạn gây nhầm với sản phẩm của họ. Khi bị khiếu nại, hồ sơ chứng minh nguồn nguyên liệu và quá trình đặt tên là thứ giúp bạn giải trình. Trường hợp tranh chấp có giá trị lớn, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc luật sư sở hữu trí tuệ trước khi trả lời bằng văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Có được dùng tên tiếng Anh làm tên hàng hoá không?
Tên thương mại có thể bằng tiếng Anh, nhưng tên gọi chung thuộc nội dung bắt buộc nên phải có tiếng Việt. Ví dụ giả định: tên thương mại tiếng Anh in lớn, ngay bên dưới là "dầu gội thảo dược" bằng tiếng Việt, cỡ chữ không nhỏ hơn phần tiếng Anh tương ứng.
Đổi tên sản phẩm có phải làm lại hồ sơ gì không?
Với hàng phải tự công bố hoặc đăng ký bản công bố như nhiều loại thực phẩm, mỹ phẩm, đổi tên sản phẩm thường kéo theo việc cập nhật hồ sơ. Hàng thông thường không có hồ sơ công bố thì chỉ cần sửa nhãn và lưu lại phiên bản mới cùng ngày bắt đầu dùng.
Ghi "đặc sản" trong tên hàng có cần chứng minh gì không?
Chữ "đặc sản" gắn với một vùng là lời khẳng định về nguồn gốc. Bạn cần chứng minh được sản phẩm thực sự sản xuất hoặc có nguyên liệu từ vùng đó. Một số tên vùng còn được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, khi đó việc dùng tên phải tuân theo quy định riêng về chỉ dẫn địa lý.
Tên sản phẩm giống tên của hãng khác nhưng khác nhãn hiệu thì có sao không?
Tên gọi chung như "nước giặt" thì ai cũng dùng được. Nhưng tên thương mại giống hoặc gần giống tên thương mại, nhãn hiệu của người khác có thể gây nhầm lẫn và dẫn tới tranh chấp sở hữu trí tuệ hoặc cạnh tranh không lành mạnh. Nên tra cứu trước khi chốt tên.
Có được ghi "không chất bảo quản" trong tên hàng không?
Đây là lời khẳng định về thành phần, chỉ được ghi khi đúng thật và nên được đặt ở phần mô tả hơn là trong tên. Với thực phẩm, các câu khẳng định "không chứa" còn chịu quy định chuyên ngành; cần đối chiếu để tránh bị coi là gây hiểu sai.