Giày dép, túi xách bán ở Việt Nam cần nhãn tiếng Việt có tên hàng hoá, tên và địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm, xuất xứ, thành phần (vật liệu) của các phần chính, thông số như cỡ hoặc kích thước, hướng dẫn sử dụng và bảo quản, cảnh báo nếu có, và năm sản xuất theo phụ lục nhóm hàng. Chữ "da thật" hay "da bò" chỉ được dùng khi vật liệu đúng là da động vật thuộc, và nên nói rõ phần nào là da.
Khung nội dung lấy theo quy định nhãn hàng hoá chung (Nghị định 43/2017/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP); hãy đối chiếu bản hiện hành. Bài dành cho xưởng giày dép, túi xách nhỏ, người làm đồ da thủ công và thương hiệu đặt gia công. Cách phân biệt da thật, giả da khi đi mua thuộc các trang khác; ở đây là chuyện ghi nhãn cho đúng.
Vì sao vật liệu là phần nhạy cảm nhất trên nhãn đồ da
Với quần áo, thành phần sợi là chuyện kỹ thuật ít người tranh cãi. Với giày, túi, chữ "da" gắn trực tiếp với giá bán và kỳ vọng của người mua. Thị trường có cả một dải vật liệu nằm giữa da động vật thuộc nguyên tấm và vật liệu tổng hợp hoàn toàn: da lộn, da váng (lớp da tách ra bên dưới), da ghép từ vụn da ép lại, da phủ một lớp nhựa dày, vải phủ PU, PVC, vi sợi. Gọi tất cả là "da" trên nhãn là cách nhanh nhất để biến một khiếu nại nhỏ thành một vụ việc gian dối thương mại.
Tên gọi ở chợ nguyên liệu cũng gây nhầm như ở ngành vải. Những cái tên như "da Ý", "da bò mill", "da simili cao cấp" là cách người bán gọi hàng, không phải thông tin vật liệu đủ để in lên nhãn. "Da Ý" chưa chắc là da thuộc ở Ý; "simili" thì thường là vật liệu tổng hợp. Khi mua vật liệu, hỏi thẳng: đây là da động vật hay vật liệu tổng hợp, nếu là da thì da gì, lớp nào, có phủ không, và xin hoá đơn hoặc phiếu ghi đúng những điều đó.
Nguyên tắc an toàn: chỉ ghi "da" kèm loại động vật khi vật liệu là da động vật thuộc; với da có lớp phủ dày, da tái tạo từ vụn da, hãy mô tả đúng bản chất thay vì gọi gộp. Với vật liệu tổng hợp, gọi theo tên vật liệu (da tổng hợp PU, vải phủ PVC), tránh từ "da" đứng một mình. Khi không chắc, hỏi nhà cung cấp phiếu vật liệu hoặc gửi mẫu thử nghiệm.
Ghi vật liệu theo từng phần của sản phẩm
Giày và túi gồm nhiều phần có vật liệu khác nhau. Ghi theo từng phần giúp người mua hiểu đúng và tránh tranh chấp. Các ví dụ là giả định.
| Sản phẩm | Các phần nên ghi | Ví dụ trình bày |
|---|---|---|
| Giày da | Mũ giày, lót trong, đế ngoài | Mũ: da bò; Lót: da tổng hợp; Đế: cao su |
| Giày thể thao | Mũ giày, lót, đế giữa, đế ngoài | Mũ: vải dệt và da tổng hợp; Đế: EVA và cao su |
| Dép, sandal | Quai, lót chân, đế | Quai: da bò; Đế: cao su |
| Túi xách | Vật liệu chính, vải lót, quai, phụ kiện kim loại nếu đáng kể | Thân: da bò; Lót: vải polyester; Quai: da bò |
| Ví, thắt lưng | Vật liệu chính, mặt trong | Mặt ngoài: da bò; Mặt trong: da tổng hợp |
Ở thị trường châu Âu, giày dép có hệ ký hiệu hình vẽ cho vật liệu của ba phần mũ giày, lót và đế. Nếu bạn làm hàng xuất khẩu, hỏi người mua yêu cầu cụ thể; với hàng bán trong nước, ghi bằng chữ tiếng Việt là cách rõ nhất.
Cỡ và thông số: ghi theo hệ nào
Cỡ giày. Ở Việt Nam, người mua quen với cỡ số theo hệ châu Âu. Nếu bạn dùng hệ khác (cỡ theo chiều dài bàn chân tính bằng centimét, cỡ Mỹ, Anh), hãy ghi rõ hệ đang dùng, và đưa bảng quy đổi trên trang bán hàng. Một chữ số không kèm hệ là nguồn đổi trả rất lớn của shop online.
Độ rộng phom. Giày thủ công thường có phom riêng, rộng hoặc hẹp hơn hàng phổ thông. Đây không phải nội dung nhãn bắt buộc nhưng nên có trên trang bán hàng để người mua chọn đúng.
Kích thước túi. Ghi dài, rộng, cao theo đơn vị đo pháp định, thường là centimét. Thêm thông tin quai: chiều dài quai, có điều chỉnh được không.
Khối lượng. Không bắt buộc với túi thời trang, nhưng có ích với balo, túi du lịch. Nếu ghi, phải đúng với thực tế.
Mã hàng và màu. Không phải nội dung bắt buộc, nhưng một mã hàng in kèm cỡ trên lưỡi gà hoặc nhãn lót giúp xưởng tra lại lô vật liệu khi có khiếu nại về bong keo, nứt đế. Với xưởng làm nhiều mẻ trong năm, mã hàng gắn với tháng sản xuất còn giúp đáp ứng yêu cầu ghi năm sản xuất mà không phải in thêm một dòng riêng, nếu văn bản hiện hành chấp nhận cách thể hiện đó. Khi đổi nhà cung cấp đế hoặc keo giữa chừng, nên đổi mã hàng để phân biệt hai lô.
Nhãn đặt ở đâu trên giày và túi
Giày dép thường không có chỗ cho một nhãn may lớn. Cách phổ biến là in hoặc ép nhiệt thông tin ở mặt trong lưỡi gà, thân giày phía trong, hoặc lót chân; thông tin dài hơn đặt trên hộp giày và thẻ treo. Thông tin vật liệu và cỡ nên có trên chính chiếc giày, vì hộp thường bị bỏ ngay.
Túi xách có nhiều chỗ hơn: một nhãn vải may ở lớp lót bên trong, một miếng da nhỏ ép chữ, hoặc một thẻ kim loại. Phần ép chữ lên da thường chỉ đủ cho tên thương hiệu; vật liệu, xuất xứ, hướng dẫn bảo quản nên ở nhãn vải bên trong. Tránh dán tem giấy lên mặt da vì keo có thể để lại vết.
Với giày trẻ em, nên ghi thêm thông tin giúp phụ huynh chọn đúng, như chiều dài lòng giày tính bằng centimét, vì trẻ nhỏ không tự nói được giày chật. Các chi tiết trang trí nhỏ dễ bung trên giày dép trẻ em cũng cần được thiết kế chắc chắn trước khi nghĩ tới cảnh báo.
Với đồ thủ công làm theo đơn đặt riêng từng chiếc, nhiều người làm nghề bỏ qua nhãn vì nghĩ "khách đã biết". Khách biết lúc mua, nhưng chiếc túi có thể được tặng, được bán lại; nhãn là thứ đi cùng sản phẩm khi người bán không còn ở đó để giải thích.
Hướng dẫn bảo quản và cảnh báo nên có
Đồ da và giày dép hỏng nhiều nhất vì bảo quản sai trong khí hậu nóng ẩm. Phần hướng dẫn trên nhãn hoặc thẻ kèm theo nên có:
- Không giặt máy, không ngâm nước (với đồ da), hoặc cách giặt cụ thể với giày vải.
- Lau khô khi bị ướt, phơi nơi thoáng, tránh nắng trực tiếp và nguồn nhiệt.
- Bảo quản nơi khô, có thể để kèm gói hút ẩm; không để lâu trong túi nilon kín.
- Màu thuốc nhuộm của da có thể ra màu khi bị ướt, tránh để tiếp xúc với quần áo sáng màu khi mới dùng.
- Với giày cao gót, giày có đinh trang trí: cảnh báo về sàn trơn, sàn gỗ dễ trầy nếu cần.
- Với túi có phụ kiện kim loại: tránh tiếp xúc với hoá chất, nước hoa để không xỉn màu.
Hướng dẫn bảo quản ngắn gọn, đúng với vật liệu là cách giảm khiếu nại hiệu quả hơn mọi lời giải thích sau khi chiếc túi đã bị mốc.
Bán sỉ cho shop, đặt gia công: nhãn ghi tên ai
Xưởng giày dép, túi xách nhỏ thường bán theo ba cách: bán lẻ dưới thương hiệu của mình, bán sỉ hàng có sẵn cho các shop, và nhận gia công cho thương hiệu khác. Mỗi cách đặt trách nhiệm nhãn vào một chỗ khác nhau. Bán dưới thương hiệu của mình thì xưởng đứng tên. Bán sỉ hàng nguyên nhãn thì nhãn của xưởng đi theo sản phẩm tới người mua cuối. Gia công thì thông thường bên đặt hàng đứng tên trên nhãn, còn xưởng có nghĩa vụ làm đúng vật liệu đã thoả thuận.
Điểm dễ vỡ nhất là khi shop mua sỉ rồi tháo nhãn xưởng, gắn nhãn của shop. Shop lúc này đang nhận mình là bên chịu trách nhiệm, nên phải ghi lại đủ vật liệu, cỡ, xuất xứ và hướng dẫn bảo quản. Nếu xưởng và shop đều không muốn rắc rối, hãy thoả thuận ngay từ đầu: hoặc giữ nguyên nhãn xưởng, hoặc xưởng may sẵn nhãn của shop theo nội dung mà shop gửi và hai bên cùng duyệt.
Trong hợp đồng gia công nên có điều khoản về vật liệu: loại da, độ dày, vật liệu lót, đế, và cam kết không thay thế khi chưa có chấp thuận bằng văn bản. Khi lô hàng về, bên đặt hàng nên cắt thử một chiếc để kiểm tra vật liệu bên trong có đúng như nhãn hay không.
Lỗi hay gặp và khi nào cần hỏi người làm nghề
Ba lỗi phổ biến ở xưởng nhỏ: ghi "da thật 100%" cho cả sản phẩm trong khi lót và đế là vật liệu tổng hợp; không có nhãn trên sản phẩm, chỉ có thông tin trên trang bán; và ghi xuất xứ "Made in Vietnam" cho hàng nhập phôi giày, túi gần hoàn chỉnh về chỉ gắn thêm phụ kiện. Lỗi thứ ba liên quan đến quy tắc xác định xuất xứ, một chủ đề có danh mục riêng trên trang.
Nếu bạn đang làm hàng cho thương hiệu khác, dùng logo hoặc kiểu dáng gần giống một thương hiệu nổi tiếng, rủi ro không chỉ nằm ở nhãn hàng hoá mà ở quyền sở hữu trí tuệ. Đó là lúc nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề sở hữu trí tuệ trước khi sản xuất số lượng.
Với người làm đồ da thủ công bán qua mạng, một bảng kiểm nhỏ trước khi giao hàng thường đủ: nhãn có trên sản phẩm chưa, vật liệu từng phần ghi đúng chưa, cỡ có kèm hệ chưa, thẻ hướng dẫn bảo quản đã bỏ vào hộp chưa. Bốn câu hỏi này giải quyết phần lớn các lần khách quay lại hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Da váng (lớp da tách bên dưới) có được ghi là da thật không?
Về bản chất, da váng vẫn là da động vật, nhưng chất lượng và độ bền khác da lớp mặt. Ghi chung "da thật" không sai về bản chất nhưng dễ gây hiểu nhầm về chất lượng. Ghi rõ loại da giúp tránh tranh chấp khi người mua so sánh.
Da ghép từ vụn da ép lại có được gọi là da bò không?
Không nên. Vật liệu tái tạo từ vụn da trộn chất kết dính có tính chất khác hẳn da thuộc nguyên tấm. Gọi nó là da bò dễ bị coi là ghi sai thành phần. Hãy mô tả đúng bản chất vật liệu theo phiếu của nhà cung cấp.
Giày thủ công làm theo đơn riêng có cần nhãn không?
Hàng hoá đưa vào lưu thông cần nhãn theo quy định, kể cả hàng thủ công. Với đơn đặt riêng, nhãn có thể đơn giản, nhưng nên có tên người làm hoặc cơ sở, vật liệu, cỡ và hướng dẫn bảo quản.
Có cần ghi tên nước sản xuất của da nguyên liệu không?
Xuất xứ trên nhãn là xuất xứ của thành phẩm theo quy tắc xác định xuất xứ, không phải nơi sản xuất da nguyên liệu. Nếu muốn nêu nguồn da như một thông tin giới thiệu, hãy tách khỏi dòng xuất xứ và chỉ ghi khi có chứng từ.
Túi vải canvas có cần ghi thành phần như quần áo không?
Có. Túi vải là sản phẩm dệt, nên ghi thành phần sợi tương tự quần áo, cùng kích thước và hướng dẫn giặt. Nếu túi có lớp phủ chống thấm, ghi thêm để người mua biết không giặt máy hoặc giặt nóng.
Thẻ hướng dẫn bỏ trong hộp có thay cho nhãn trên sản phẩm không?
Thẻ trong hộp có thể chứa các nội dung bổ sung như hướng dẫn chi tiết, nhưng những nội dung cốt lõi giúp nhận diện sản phẩm như vật liệu, cỡ và tên cơ sở nên nằm trên chính sản phẩm, vì hộp và thẻ thường bị bỏ ngay khi mua.