Văn bản nền về nhãn hàng hoá ở Việt Nam là Nghị định 43/2017/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP. Bạn không cần đọc hết từ đầu đến cuối: đọc phạm vi điều chỉnh, phần giải thích từ ngữ, các nguyên tắc chung, phần nội dung bắt buộc chung, rồi nhảy thẳng tới phụ lục về nhóm hàng của mình. Đó là phần đọc trong khoảng mười lăm phút.
Nghị định 43/2017 thay cho Nghị định 89/2006 trước đây về nhãn hàng hoá. Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá được sửa đổi trong năm 2025 có thể kéo theo văn bản hướng dẫn mới, nên trước khi đọc, bạn kiểm tình trạng hiệu lực trên cổng văn bản pháp luật của Chính phủ và dùng bản hợp nhất nếu có, tránh đọc nhầm bản gốc đã bị sửa.
Bài này không chép lại câu chữ của nghị định, cũng không ghi số điều, số phụ lục, vì những thứ đó có thể thay đổi. Mục tiêu là cho bạn một bản đồ để tự đọc và tự tra khi cần.
Trước khi mở văn bản: chuẩn bị đúng bản để đọc
Văn bản pháp luật được sửa đổi nhiều lần thường tồn tại ở ba dạng: bản gốc, văn bản sửa đổi và văn bản hợp nhất. Bản gốc Nghị định 43/2017 là bản đầu tiên; Nghị định 111/2021 chỉ ghi những điểm thay đổi, đọc riêng sẽ không hiểu; văn bản hợp nhất ghép hai bản lại thành một, dễ đọc nhất. Nếu tìm thấy văn bản hợp nhất mới nhất, hãy dùng nó làm bản chính, còn bản gốc và bản sửa đổi để đối chiếu khi cần.
Bước chuẩn bị thứ hai là xác định nhóm hàng của bạn theo cách gọi của văn bản. Một sản phẩm như bánh tráng trộn đóng hộp thuộc thực phẩm; dầu gội thuộc mỹ phẩm; nước rửa chén thuộc hoá chất gia dụng; giày thuộc nhóm hàng dệt may, da giày hoặc nhóm tương ứng trong phụ lục. Biết nhóm trước giúp bạn bỏ qua phần lớn văn bản không liên quan.
Bước thứ ba là chuẩn bị một trang ghi chú với hai cột: điều văn bản yêu cầu, và nhãn hiện tại của bạn đã đáp ứng chưa. Đọc có mục tiêu như vậy nhanh và nhớ lâu hơn đọc để biết.
Bản đồ đọc nghị định: phần nào đọc kỹ, phần nào chỉ tra
Bảng dưới chia văn bản thành các khối theo nội dung, không theo số điều. Thời gian là ước lượng cho người đọc lần đầu.
| Khối nội dung | Trả lời câu hỏi | Cách đọc | Thời gian ước lượng |
|---|---|---|---|
| Phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng | Hàng của mình có thuộc diện ghi nhãn không | Đọc kỹ, đặc biệt danh sách loại trừ | 2 phút |
| Giải thích từ ngữ | Nhãn gốc, nhãn phụ, bao bì thương phẩm, ngày sản xuất, hạn sử dụng nghĩa là gì | Đọc kỹ, đánh dấu các định nghĩa | 3 phút |
| Nguyên tắc chung về vị trí, kích thước, ngôn ngữ, trách nhiệm ghi nhãn | Nhãn đặt đâu, chữ thế nào, ai phải ghi | Đọc kỹ một lần | 3 phút |
| Nội dung bắt buộc chung và cách ghi từng nội dung | Tên hàng, tên địa chỉ, xuất xứ, ngày tháng, định lượng ghi thế nào | Đọc phần liên quan nhóm hàng của mình | 4 phút |
| Phụ lục nội dung bắt buộc theo nhóm hàng | Nhóm hàng của mình phải có thêm những gì | Chỉ đọc dòng của nhóm mình | 2 phút |
| Các phụ lục kỹ thuật khác, quản lý nhà nước, điều khoản thi hành | Cách ghi định lượng chi tiết, cơ quan nào quản lý, chuyển tiếp | Tra khi cần | Khi cần |
Mười lăm phút đủ để biết sản phẩm của mình phải có những gì. Còn để làm một tấm nhãn đúng, bạn vẫn cần thêm thời gian đối chiếu quy định chuyên ngành của nhóm hàng, phần nằm ngoài nghị định về nhãn.
Những điểm của bản sửa đổi năm 2021 hay được nhắc
Nhãn hàng nhập khẩu tại khâu thông quan. Bản sửa đổi làm rõ thông tin tối thiểu mà nhãn gốc của hàng nhập khẩu phải có khi làm thủ tục thông quan, và việc ghi nhãn phụ tiếng Việt được thực hiện trước khi đưa hàng vào lưu thông. Đây là thay đổi có ảnh hưởng lớn tới nhà nhập khẩu.
Nhãn điện tử. Bản sửa đổi bổ sung cơ chế cho phép một số nội dung được thể hiện qua nhãn điện tử, trong khi các nội dung cốt lõi vẫn phải in trên nhãn vật lý. Phạm vi cụ thể bạn đọc trong văn bản hợp nhất.
Điều chỉnh một số nhóm hàng trong phụ lục. Danh sách nội dung bắt buộc của một số nhóm hàng được sửa, bổ sung. Nếu bạn đã thuộc lòng phụ lục từ bản gốc năm 2017, hãy đọc lại phần của nhóm mình trên bản hợp nhất.
Các quy định chuyển tiếp. Mỗi lần sửa đổi thường có quy định cho phép nhãn, bao bì đã in theo quy định cũ được tiếp tục sử dụng trong một thời hạn nhất định. Thời hạn chuyển tiếp của lần sửa năm 2021 đã qua từ lâu, nên nhãn hiện nay phải theo quy định đã sửa.
Đọc phụ lục nhóm hàng như thế nào cho nhanh
Phụ lục về nội dung bắt buộc theo nhóm hàng là phần được tra nhiều nhất. Cách đọc dưới đây giúp không bỏ sót.
- Tìm dòng hoặc mục mô tả nhóm hàng gần nhất với sản phẩm của bạn; nếu sản phẩm nằm giữa hai nhóm, ghi chú cả hai.
- Chép danh sách nội dung bắt buộc của nhóm đó vào trang ghi chú, mỗi nội dung một dòng.
- Với mỗi nội dung, quay lại phần cách ghi trong thân nghị định để biết ghi thế nào (ví dụ định lượng theo đơn vị nào, ngày tháng theo thứ tự nào).
- Đánh dấu những nội dung mà văn bản dẫn chiếu sang quy định chuyên ngành, ví dụ thành phần mỹ phẩm, cảnh báo hoá chất.
- Đối chiếu từng dòng với nhãn hiện tại, ghi rõ đạt, chưa đạt, hoặc cần hỏi thêm.
Những dòng cần hỏi thêm là chỗ bạn nên hỏi Sở Khoa học và Công nghệ nơi đặt cơ sở, hoặc người làm nghề có kinh nghiệm về nhóm hàng đó. Một câu hỏi bằng văn bản và câu trả lời bằng văn bản là căn cứ tốt hơn mọi lời truyền miệng.
Ví dụ giả định: dùng bản đồ để đọc cho một chiếc đèn bàn
Giả sử một xưởng nhỏ ở Đồng Nai lắp ráp đèn bàn học từ linh kiện mua trong nước và muốn biết nhãn phải có gì. Bước đầu, họ đọc phạm vi điều chỉnh và thấy đèn bàn không nằm trong nhóm được loại trừ, vậy phải ghi nhãn. Bước hai, họ đọc phần giải thích từ ngữ để hiểu hộp giấy đựng đèn là bao bì thương phẩm, còn thùng carton chứa nhiều hộp chỉ là bao bì vận chuyển.
Bước ba, họ đọc nguyên tắc chung và ghi chú: nhãn đặt trên hộp và một phần thông tin nên có trên thân đèn vì hộp sẽ bị vứt đi; nội dung bắt buộc bằng tiếng Việt. Bước bốn, họ đọc nội dung bắt buộc chung: tên hàng, tên địa chỉ xưởng, xuất xứ. Bước năm, họ tìm trong phụ lục nhóm đồ điện, điện tử và chép ra các nội dung như thông số kỹ thuật, năm sản xuất, hướng dẫn sử dụng, thông tin an toàn.
Cuối cùng, họ ghi chú các câu hỏi cần tra thêm ngoài nghị định: đèn có thuộc diện quản lý bằng quy chuẩn kỹ thuật về an toàn điện không, có phải công bố hợp quy và mang dấu hợp quy không, có yêu cầu về hiệu suất năng lượng không. Những câu đó nằm ở văn bản chuyên ngành và quy chuẩn, đúng như bản đồ đã chỉ ra. Toàn bộ quá trình đọc nghị định mất chưa tới nửa giờ; phần tốn thời gian hơn là tra quy chuẩn.
Những văn bản khác cần đọc cùng
Nghị định về nhãn là văn bản chung. Với từng nhóm hàng, còn các văn bản chuyên ngành: quy định về ghi nhãn thực phẩm của ngành y tế, quy định về mỹ phẩm, về hoá chất, về phân bón, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, mỗi lĩnh vực có văn bản riêng. Văn bản chuyên ngành có thể yêu cầu thêm nội dung hoặc cách ghi cụ thể hơn nghị định chung.
Hàng thuộc diện quản lý bằng quy chuẩn kỹ thuật còn phải theo quy chuẩn về dấu hợp quy và ghi nhãn trong quy chuẩn đó. Ngoài ra, nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hoá cho biết hành vi nào bị xử lý và hình thức xử lý; văn bản xử phạt thay đổi theo thời kỳ, nên bạn tra bản đang có hiệu lực thay vì dùng số liệu cũ.
Từ năm 2025, nhiều bộ, ngành được tổ chức lại. Khi văn bản cũ nhắc tới một cơ quan nay đã đổi tên hoặc hợp nhất, bạn đọc theo chức năng: việc quản lý tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ; thực phẩm, mỹ phẩm thuộc ngành y tế; vật tư nông nghiệp thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; kiểm tra trên thị trường chủ yếu do lực lượng quản lý thị trường thuộc ngành công thương.
Khi nào đọc văn bản là chưa đủ
Đọc nghị định giúp bạn tự làm được phần lớn nhãn cho sản phẩm thông thường. Có những trường hợp mà đọc văn bản là chưa đủ: sản phẩm nằm giữa hai nhóm hàng với yêu cầu khác nhau, sản phẩm có lời khẳng định công dụng, hàng nhập khẩu từ nước có quy định nhãn rất khác, hàng đang bị kiểm tra hoặc khiếu nại. Khi đó, ý kiến của người làm nghề, của cơ quan quản lý hoặc của luật sư giúp tránh những cách hiểu sai rất tốn kém.
Với tình huống đang có biên bản kiểm tra, có yêu cầu thu hồi, hay có người tiêu dùng khiếu nại thiệt hại, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc một luật sư quen về chất lượng hàng hoá trước khi giải trình. Trong những tình huống còn lại, một lần đọc kỹ theo bản đồ ở trên, cộng với danh mục bài theo nhóm hàng của Quy Cách, thường đủ để bạn làm một tấm nhãn đứng vững khi bị kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Nghị định 89/2006 về nhãn hàng hoá còn dùng được không?
Không. Nghị định 89/2006/NĐ-CP trước đây về nhãn hàng hoá đã được thay bằng Nghị định 43/2017/NĐ-CP. Nếu gặp tài liệu hướng dẫn trích dẫn Nghị định 89/2006, đó là tài liệu cũ; bạn đối chiếu lại với văn bản hiện hành trước khi làm theo.
Văn bản hợp nhất có giá trị pháp lý như văn bản gốc không?
Văn bản hợp nhất được lập để thuận tiện tra cứu, ghép nội dung văn bản gốc và văn bản sửa đổi. Khi có khác biệt hoặc tranh chấp về câu chữ, căn cứ cuối cùng vẫn là văn bản gốc và văn bản sửa đổi. Với việc làm nhãn hằng ngày, văn bản hợp nhất là bản đọc tiện nhất.
Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá sửa đổi năm 2025 có làm thay đổi quy định về nhãn không?
Luật sửa đổi có thể kéo theo việc ban hành văn bản hướng dẫn mới, trong đó có thể có quy định liên quan tới nhãn. Đến khi có văn bản mới thay thế, văn bản hiện hành tiếp tục áp dụng. Bạn nên theo dõi thông báo của Bộ Khoa học và Công nghệ để cập nhật kịp thời.
Có tài liệu hướng dẫn chính thức nào dễ đọc hơn nghị định không?
Cơ quan quản lý về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng và các sở ở địa phương thỉnh thoảng phát hành tài liệu hướng dẫn, tổ chức tập huấn về ghi nhãn. Những tài liệu này dễ đọc hơn, nhưng bạn vẫn nên đối chiếu với văn bản gốc vì tài liệu có thể được soạn trước một lần sửa đổi.
Sản phẩm không thấy trong phụ lục nhóm hàng thì sao?
Nếu không tìm thấy nhóm phù hợp, sản phẩm vẫn phải có các nội dung bắt buộc chung và các nội dung phù hợp với tính chất của hàng theo nguyên tắc của nghị định. Bạn nên hỏi bằng văn bản Sở Khoa học và Công nghệ để được hướng dẫn nhóm hàng tương ứng.