Gói cà phê rang xay đem bán phải ghi đúng tên loại sản phẩm (hạt rang, bột rang xay, cà phê hoà tan), toàn bộ thành phần nếu có pha trộn hay tẩm hương, khối lượng tịnh, ngày sản xuất, hạn sử dụng và tên, địa chỉ nơi chịu trách nhiệm. Câu chuyện vùng trồng, độ cao, cách sơ chế là thông tin tự nguyện, nhưng ghi ra rồi thì phải đúng.
Xưởng rang nhỏ ở Lâm Đồng, Đắk Lắk, Gia Lai hay quán cà phê tự rang bán gói mang về thường gặp hai câu hỏi: rang có trộn bắp, đậu nành, bơ, hương liệu thì ghi thế nào cho thật mà không làm khách bỏ đi; và viết "Arabica Cầu Đất" hay "Robusta Buôn Ma Thuột" trên gói có được không. Bài này trả lời hai câu đó cùng phần còn lại của nhãn.
Tên sản phẩm: hạt rang, bột rang xay hay cà phê hoà tan
Dòng tên hàng cho người mua biết họ đang cầm thứ gì. "Cà phê hạt rang" là hạt đã rang nhưng chưa xay; "cà phê bột" hoặc "cà phê rang xay" là đã xay thành bột để pha phin hay pha máy; "cà phê hoà tan" là sản phẩm đã chiết và sấy thành bột hoặc hạt tan ngay trong nước. Ba loại này khác nhau về quy trình, cách bảo quản và cả cách người mua dùng, nên tên phải rõ ngay từ mặt trước.
Các sản phẩm trộn sẵn như cà phê sữa hoà tan, cà phê "ba trong một" có thêm đường, bột kem thực vật, sữa bột: tên hàng nên phản ánh được đó là hỗn hợp, ví dụ "cà phê hoà tan có sữa", chứ không ghi trơn "cà phê" rồi để người mua phải lật mặt sau mới biết phần lớn trong gói là đường và chất béo.
Với gói cà phê tẩm hương — hương vani, hương bơ, hương sô-cô-la — tên hàng hoặc vùng gần tên hàng nên có chữ "hương" để người mua không nghĩ hương vị đó đến tự nhiên từ hạt. Ghi "cà phê vị sô-cô-la" cho hạt tẩm hương liệu là cách viết dễ gây hiểu nhầm.
Chữ "nguyên chất" là chữ hay bị dùng sai nhất. Theo cách hiểu thông thường của người mua, cà phê nguyên chất là chỉ có cà phê rang, không trộn ngũ cốc, không tẩm hương liệu, không thêm phụ gia. Nếu gói của bạn có bất kỳ thứ gì ngoài hạt cà phê, đừng dùng chữ này. Nếu đúng là chỉ có hạt rang, bạn có thể dùng, và nên giữ hồ sơ nguyên liệu, công thức rang để chứng minh khi cần.
Ghi thành phần cho từng kiểu phối trộn
Thành phần là chỗ phân biệt xưởng làm ăn tử tế với hàng trôi nổi. Bảng dưới là ví dụ giả định cách ghi cho các kiểu sản phẩm thường gặp ở xưởng nhỏ; tỉ lệ chỉ để minh hoạ, con số trên nhãn của bạn phải lấy từ công thức thật.
| Kiểu sản phẩm | Thành phần ghi trên nhãn (ví dụ giả định) | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hạt rang một loại | Cà phê Robusta rang (100%) | Có thể ghi "100%" khi đúng là chỉ một loại hạt |
| Phối hai loại hạt | Cà phê Robusta rang 70%, cà phê Arabica rang 30% | Tên hàng nêu Arabica thì nên ghi tỉ lệ Arabica |
| Rang có tẩm bơ, đường | Cà phê rang, bơ, đường, muối | Thứ tự từ nhiều đến ít; bơ là sản phẩm từ sữa |
| Pha trộn ngũ cốc | Cà phê rang, bắp rang, đậu nành rang | Phải ghi đủ, đậu nành là nhóm dễ gây dị ứng |
| Có hương liệu | Cà phê rang, hương liệu tổng hợp (hương vani) | Ghi rõ là hương liệu, tự nhiên hay tổng hợp |
| Hoà tan có sữa | Đường, bột kem thực vật, cà phê hoà tan, sữa bột, chất ổn định… | Ghi đủ phụ gia theo tên nhóm và tên chất hoặc mã số |
Nguyên tắc chung khi ghi thành phần là liệt kê theo thứ tự khối lượng giảm dần, và khi tên hàng nhấn mạnh một thành phần nào đó thì người mua có quyền biết thành phần đó chiếm bao nhiêu. Phụ gia — chất tạo hương, chất bảo quản, chất ổn định — được ghi theo tên nhóm chức năng kèm tên chất hoặc mã số quốc tế của chất đó. Cách ghi cụ thể nên đối chiếu văn bản về nhãn và quy định phụ gia thực phẩm bản hiện hành.
Bắp và đậu nành rang không phải là thứ phải giấu. Nhiều người uống quen vị cà phê pha trộn và chủ động tìm mua. Cái làm mất khách là khi họ phát hiện ra thành phần mà nhãn không nói.
Tên vùng trồng, độ cao, giống cây: thông tin tự nguyện phải chứng minh được
Tên vùng trên nhãn là lời cam kết về nguồn hạt. Ghi "Arabica Cầu Đất" nghĩa là bạn cam kết hạt đến từ vùng đó. Hãy giữ hoá đơn, phiếu nhập, hợp đồng mua nhân xanh ghi rõ nguồn. Mua nhân xanh qua đầu mối không rõ vùng thì không nên đặt tên vùng lên gói.
Chỉ dẫn địa lý là chuyện khác với ghi tên vùng thông thường. Một số tên vùng gắn với cà phê đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, điển hình là chỉ dẫn địa lý cho cà phê Buôn Ma Thuột. Dùng tên được bảo hộ như một chỉ dẫn địa lý trên bao bì thường cần đáp ứng điều kiện và được phép theo quy chế quản lý của chỉ dẫn đó. Trước khi đặt tên này lên gói, bạn nên hỏi tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý hoặc cơ quan sở hữu trí tuệ.
Độ cao, cách sơ chế, giống: ghi được nhưng đừng tô vẽ. "Trồng ở độ cao trên 1.500 m", "sơ chế mật ong", "giống Catimor" là thông tin người uống cà phê đặc sản quan tâm. Ghi đúng những gì nhà cung cấp nhân xanh cung cấp và bạn đã kiểm, không suy diễn thêm.
Ghi ngày rang là điểm cộng, không thay cho hạn dùng. Người uống cà phê thích biết ngày rang để chọn gói còn tươi. Ghi ngày rang là thông tin tự nguyện tốt, nhưng nhãn vẫn phải có ngày sản xuất và hạn sử dụng theo quy định. Thông thường xưởng nhỏ lấy ngày rang hoặc ngày đóng gói làm ngày sản xuất, miễn thống nhất và ghi vào sổ lô.
Hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản cho cà phê
Hạn sử dụng của cà phê rang do cơ sở tự xác định dựa trên cách đóng gói. Gói giấy kraft gấp miệng không van, gói có van một chiều, gói hút chân không, lon kim loại bơm khí trơ cho thời gian giữ chất lượng rất khác nhau. Cà phê đã xay mất hương nhanh hơn nhiều so với hạt nguyên. Vì vậy cùng một xưởng có thể có hai ba mức hạn khác nhau cho từng kiểu gói; đừng in chung một con số cho tất cả.
Nhiều xưởng ghi thêm dòng "dùng ngon nhất trong vòng … tuần kể từ ngày rang" bên cạnh hạn sử dụng. Đây là thông tin tự nguyện về chất lượng cảm quan, khác với hạn sử dụng — mốc mà sau đó cơ sở không còn cam kết về sản phẩm. Nếu ghi cả hai, nên tách chúng thành hai dòng riêng và gọi tên rõ ràng để người mua không nhầm.
Hướng dẫn bảo quản nên ngắn và làm được: đóng kín miệng túi sau khi mở, để nơi khô mát, tránh ánh nắng và mùi mạnh. Một số xưởng khuyên không cất cà phê đã mở trong ngăn mát tủ lạnh vì hạt hút ẩm và mùi; đó là lời khuyên kỹ thuật bạn có thể ghi nếu phù hợp với sản phẩm.
Hướng dẫn sử dụng không bắt buộc với mọi loại thực phẩm, nhưng với cà phê bột thì một dòng gợi ý tỉ lệ pha phin hoặc pha máy giúp người mua dùng đúng và ít phàn nàn "cà phê nhạt" hơn. Với cà phê hoà tan, cách pha là thông tin nên có vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới trải nghiệm.
Hộp quà nhiều gói nhỏ và gói phin giấy dùng một lần
Mùa Tết, nhiều xưởng đóng hộp quà gồm ba bốn gói cà phê khác loại, đôi khi kèm phin nhôm hoặc cốc. Câu hỏi đầu tiên là nhãn đặt ở đâu. Nguyên tắc là nhãn phải nằm trên bao bì thương phẩm mà người mua nhìn thấy khi chọn hàng. Nếu từng gói bên trong vẫn có thể bán lẻ riêng thì mỗi gói cần nhãn đầy đủ; hộp ngoài ghi tên bộ quà, tên nơi chịu trách nhiệm, liệt kê các sản phẩm bên trong với định lượng từng loại, và hạn sử dụng sớm nhất trong các gói.
Gói phin giấy dùng một lần — mỗi gói chừng một lần pha — thường được đóng trong túi lớn hoặc hộp. Gói nhỏ bên trong có diện tích rất hạn chế; văn bản về nhãn có cơ chế cho phép ghi một phần nội dung trên bao bì ngoài khi bao bì trong quá nhỏ, với điều kiện những nội dung cốt lõi vẫn có ở nơi người mua tiếp cận được. Bạn nên đối chiếu quy định hiện hành để biết gói nhỏ phải giữ tối thiểu những dòng nào, thường là tên hàng và hạn dùng.
Phụ kiện kèm hộp quà như phin, cốc sứ, thìa không phải thực phẩm; nếu chúng tiếp xúc với đồ uống thì còn liên quan tới quy chuẩn an toàn cho dụng cụ tiếp xúc thực phẩm. Phần đó nằm ngoài nhãn cà phê, nhưng người đóng hộp quà nên biết để chọn nguồn phụ kiện có giấy tờ rõ ràng.
Những lỗi nhãn hay gặp ở xưởng rang nhỏ
Các lỗi dưới đây xuất hiện lặp đi lặp lại ở gói cà phê bán trên mạng và ở chợ phiên đặc sản. Lỗi nào cũng sửa được trước khi in nếu bạn rà nhãn theo danh sách:
- Ghi "nguyên chất 100%" cho gói có tẩm bơ, đường hoặc hương liệu.
- Không ghi bắp, đậu nành trong thành phần vì sợ khách chê.
- Thiếu tên và địa chỉ nơi chịu trách nhiệm, chỉ có tên quán và tài khoản mạng xã hội.
- Ghi định lượng theo "gói 1/2 ký" thay vì khối lượng tịnh bằng gam; hoặc viết "gr" thay cho "g".
- Dán ngày rang bằng bút nhưng không có hạn sử dụng.
- Đặt tên vùng được bảo hộ chỉ dẫn địa lý trên gói khi chưa được phép sử dụng.
- Nhãn phụ dán đè lên chữ in sẵn trên túi mua sẵn có tên một sản phẩm khác.
- Nội dung nhãn khác với nội dung đã tự công bố sản phẩm, ví dụ đổi công thức phối mà không cập nhật.
Lỗi cuối cùng hay bị bỏ qua nhất. Khi bạn đổi tỉ lệ phối, thêm một loại hạt hay chuyển sang tẩm hương, sản phẩm thực chất đã khác. Cập nhật hồ sơ công bố và in lại nhãn trước khi bán, đừng chờ hết cuộn nhãn cũ.
Ghép nhãn cho một xưởng rang có nhiều dòng sản phẩm
Xưởng rang nhỏ thường có năm bảy dòng gói khác nhau. Làm nhãn theo các bước dưới đây giúp bạn quản lý được mà không phải in cả chục mẫu túi:
- Lập bảng sản phẩm: mỗi dòng ghi tên hàng, công thức phối, kiểu gói, khối lượng tịnh, hạn sử dụng.
- Tách phần cố định (tên xưởng, địa chỉ, xuất xứ, hướng dẫn bảo quản chung) và phần thay đổi theo dòng (tên hàng, thành phần, định lượng, hạn).
- Dùng một mẫu túi trơn chung, in nhãn dán riêng cho từng dòng — cách này hợp với xưởng sản lượng thấp.
- Chừa một ô cố định để đóng ngày sản xuất, hạn sử dụng và số lô cho từng mẻ rang.
- Đối chiếu nội dung từng nhãn với hồ sơ công bố sản phẩm trước khi in.
- Khi bán lên trang thương mại điện tử, chụp rõ mặt nhãn có thành phần để người mua đọc được trước khi đặt.
Cách tách phần cố định và phần thay đổi cũng giúp bạn khi đổi địa chỉ, đổi tên hộ kinh doanh: chỉ cần in lại một phần thay vì bỏ cả kho túi in sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Cà phê pha bắp, đậu nành có được bán không?
Được, nếu sản phẩm đảm bảo an toàn thực phẩm và nhãn ghi đầy đủ, trung thực các thành phần đó. Điều không được làm là bán cà phê pha trộn mà ghi là nguyên chất hoặc giấu thành phần khỏi nhãn.
Có bắt buộc ghi tỉ lệ Robusta và Arabica không?
Khi tên hàng hoặc mặt trước nhấn mạnh một loại hạt, ví dụ "Arabica Cầu Đất", người mua cần biết loại hạt đó chiếm bao nhiêu, nên ghi tỉ lệ là cách an toàn. Gói chỉ ghi "cà phê rang xay" chung chung thì ghi thành phần theo thứ tự nhiều đến ít là tối thiểu.
Ghi ngày rang thay cho ngày sản xuất được không?
Bạn có thể dùng ngày rang hoặc ngày đóng gói làm ngày sản xuất nếu thống nhất và ghi sổ lô. Nhưng nhãn vẫn phải có hạn sử dụng; chỉ ghi ngày rang mà không có hạn là thiếu nội dung bắt buộc của thực phẩm bao gói sẵn.
Xưởng rang nhỏ bán qua mạng có cần tự công bố sản phẩm không?
Cà phê rang xay thường thuộc diện thực phẩm thông thường làm thủ tục tự công bố trước khi lưu thông, kể cả khi bán online. Hồ sơ và nơi nộp tuỳ trường hợp; bạn có thể xem hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com và nhớ giữ nội dung nhãn khớp với hồ sơ.
Ghi tên Buôn Ma Thuột trên gói cà phê có vi phạm không?
Tên Buôn Ma Thuột gắn với chỉ dẫn địa lý đã được bảo hộ cho cà phê. Dùng tên đó như chỉ dẫn nguồn gốc trên bao bì thường cần được phép theo quy chế quản lý chỉ dẫn địa lý. Nếu chỉ ghi địa chỉ xưởng nằm ở đó thì khác; khi chưa chắc, hãy hỏi tổ chức quản lý chỉ dẫn hoặc luật sư sở hữu trí tuệ.
Cà phê hoà tan có sữa có phải ghi thông tin dinh dưỡng không?
Bộ Y tế đã có hướng dẫn về ghi thành phần dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm, áp dụng theo lộ trình và có những nhóm được miễn. Sản phẩm hỗn hợp có đường, chất béo, sữa như cà phê hoà tan có sữa nên được kiểm tra kỹ thuộc diện nào theo văn bản hiện hành trước khi in nhãn.