Định lượng trên bao bì hàng hoá lưu thông ở Việt Nam phải ghi bằng đơn vị đo pháp định, tức các đơn vị thuộc hệ đơn vị quốc tế SI và những đơn vị được pháp luật đo lường Việt Nam cho phép dùng: gam (g), kilôgam (kg), mililít (mL), lít (L), mét (m)… Ký hiệu phải viết đúng chuẩn: "500 g", không phải "500gr"; "1 kg", không phải "1 KG".
Lỗi ký hiệu nghe có vẻ nhỏ nhưng xuất hiện trên rất nhiều bao bì, và là một trong những thứ đoàn kiểm tra nhãn ghi nhận đầu tiên vì nhìn là thấy. Bài này gom các quy tắc viết đơn vị và con số mà người thiết kế bao bì, chủ cơ sở và người soạn nhãn phụ cần nắm, cùng cách quy đổi đơn vị Anh – Mỹ (oz, fl oz, lb) khi làm nhãn phụ cho hàng nhập.
Đơn vị hay dùng trên bao bì và cách viết đúng
Bảng dưới gom các đơn vị gặp nhiều nhất trên hàng đóng gói. Cột "cách viết sai hay gặp" lấy từ những bao bì có thật trên thị trường, đã bỏ tên thương hiệu.
| Đại lượng | Đơn vị và ký hiệu đúng | Cách viết sai hay gặp |
|---|---|---|
| Khối lượng | gam: g · kilôgam: kg · miligam: mg | gr, Gr, gm, grs, Kg, KG, kgs, Mg |
| Thể tích hàng lỏng | lít: L hoặc l · mililít: mL hoặc ml · xentilít: cL hoặc cl | ML, Ml, lit, lít viết tắt "lt", "cc" |
| Thể tích (dạng khác) | xentimét khối: cm³ (bằng mililít) | cc; cm3 khi phần mềm in được chỉ số trên |
| Chiều dài | mét: m · xentimét: cm · milimét: mm | M, Cm, MM, mét viết tắt "mt" |
| Diện tích | mét vuông: m² | m2 khi phần mềm in được chỉ số trên, "mv" |
| Số đếm | Ghi bằng chữ kèm số: 20 gói, 100 viên, 6 chiếc | Chỉ ghi "x20" không nói đơn vị đếm |
Với lít, cả chữ L hoa và l thường đều là ký hiệu hợp lệ trong hệ SI. Nhiều nơi khuyên dùng L hoa vì chữ l thường dễ lẫn với số 1 trên bao bì in nhỏ. Dù chọn cách nào, hãy dùng thống nhất trên cùng một bao bì và cả dòng sản phẩm.
Năm quy tắc viết con số và ký hiệu
Có khoảng trắng giữa số và ký hiệu. Viết "500 g", "1,5 L", "250 mL". Viết dính "500g" là lỗi trình bày nhẹ, gặp rất nhiều, nhưng khi đã thiết kế mới thì nên làm đúng. Trong file thiết kế, có thể dùng khoảng trắng không ngắt để số và đơn vị không bị tách sang hai dòng.
Ký hiệu không có dạng số nhiều và không có dấu chấm. Không viết "kgs", "grs", không viết "kg." trừ khi dấu chấm đó là dấu chấm hết câu. Ký hiệu đơn vị là ký hiệu toán học, không phải chữ viết tắt.
Chữ hoa, chữ thường không được tuỳ tiện. Tiền tố kilô viết là k thường; viết K hoa là sai. Ký hiệu của gam là g thường. Mega (M hoa) và mili (m thường) khác nhau một tỉ lần, nên không thể coi việc viết hoa thường là chuyện thẩm mỹ.
Dấu thập phân theo cách viết của Việt Nam. Tiếng Việt dùng dấu phẩy cho phần thập phân: "1,5 kg", "0,75 L". Nhãn song ngữ có thể có phần tiếng Anh dùng dấu chấm, nhưng phần tiếng Việt nên theo quy ước Việt để người mua không hiểu "1.500 g" thành một gam rưỡi.
Không trộn hai đơn vị trong một con số. Viết "1,2 kg" thay vì "1 kg 200 g". Viết "750 mL" hoặc "0,75 L", không viết "7,5 dL" cho người mua phải đổi. Chọn đơn vị sao cho con số dễ đọc, thường là dưới 1.000.
Đơn vị đo pháp định là gì và vì sao không dùng lạng, cân ta, ounce
Đơn vị đo pháp định là các đơn vị đo được nhà nước quy định bắt buộc hoặc cho phép sử dụng. Việt Nam theo hệ SI, nên đơn vị cơ bản của khối lượng là kilôgam, của độ dài là mét; các đơn vị như lít, tấn, độ C cũng được phép dùng. Danh mục đơn vị đo pháp định và quy tắc viết được nêu trong văn bản hướng dẫn Luật Đo lường; bạn nên tra bản hiện hành nếu gặp đơn vị lạ.
Lạng, cân ta, yến, tạ là đơn vị dân gian, vẫn sống trong lời nói ở chợ, và "một lạng" thường được hiểu là 100 g. Nhưng trên nhãn hàng đóng gói, chúng không thay được đơn vị pháp định, vì không có định nghĩa đo lường thống nhất và mỗi vùng hiểu một khác. Nếu muốn gần gũi, bạn có thể ghi "500 g" làm định lượng chính và thêm một dòng giải thích bằng lời ở mặt sau, nhưng con số pháp lý vẫn là 500 g.
Ounce, pound, fluid ounce là đơn vị của hệ đo lường Anh – Mỹ. Hàng nhập từ Mỹ thường in "Net Wt 16 oz (1 lb) 454 g". Khi đưa hàng ra lưu thông ở Việt Nam, nhãn phụ tiếng Việt phải có định lượng bằng đơn vị pháp định. Bạn không cần xoá dòng gốc, nhưng phần tiếng Việt phải có con số bằng g, kg, mL hoặc L.
Quy đổi đơn vị Anh – Mỹ khi làm nhãn phụ
Các hệ số dưới là giá trị định nghĩa hoặc giá trị chuẩn được dùng rộng rãi. Khi làm tròn, quy tắc an toàn là làm tròn xuống, không làm tròn lên, để không ghi lượng hàng nhiều hơn thực tế.
| Đơn vị gốc | Bằng bao nhiêu | Ví dụ giả định trên nhãn phụ |
|---|---|---|
| 1 ounce khối lượng (oz) | 28,349523125 g | Net Wt 8 oz → khối lượng tịnh 226 g |
| 1 pound (lb) | 453,59237 g | 2 lb → 907 g |
| 1 fluid ounce Mỹ (US fl oz) | khoảng 29,57 mL | 12 fl oz → 354 mL |
| 1 fluid ounce Anh (UK fl oz) | khoảng 28,41 mL | Phải xác định hàng theo hệ Anh hay Mỹ trước khi đổi |
| 1 gallon Mỹ (US gal) | khoảng 3,785 L | 1 gal → 3,78 L |
Bẫy hay gặp: nhãn gốc in "oz" nhưng hàng là chất lỏng, người dịch đổi theo ounce khối lượng thay vì fluid ounce. Hai con số lệch nhau không nhiều nhưng sai bản chất: một bên là khối lượng, một bên là thể tích. Thường nhãn gốc đã có sẵn con số hệ mét bên cạnh, như "454 g" hay "355 mL"; ưu tiên dùng đúng con số đó vì nhà sản xuất đã cam kết, chỉ tự đổi khi nhãn gốc không có.
Lỗi đơn vị hay gặp trên nhãn phụ và bao bì tự in
Danh sách dưới được gom từ các trường hợp sửa nhãn thường gặp ở hàng nhập về bán lẻ và hàng thủ công tự in.
- Dịch "Net Wt" thành "trọng lượng" và giữ nguyên "oz", không có con số hệ mét.
- Ghi "250ML" chữ hoa toàn bộ vì phông chữ thiết kế chỉ có chữ in hoa; nên chọn phông có chữ thường hoặc chỉnh riêng phần ký hiệu.
- Dùng "cc" cho dầu gội, sữa tắm theo thói quen; nên viết "mL".
- Viết "1L5" kiểu bảng giá thay cho "1,5 L".
- Thùng lốc nước ghi "24 chai × 500" mà không có đơn vị.
- Ghi định lượng bằng hai đơn vị không khớp nhau, ví dụ "500 g / 18 oz", trong khi 500 g chỉ xấp xỉ 17,6 oz.
- Gói nhỏ chỉ ghi số đếm "10 gói" mà không có định lượng từng gói, trong khi đó là thông tin người mua cần để so giá.
Phần lớn lỗi trên sửa được ngay ở bước duyệt bản in thử. Nên có một danh sách kiểm ngắn về đơn vị dán cạnh bàn duyệt mẫu, vì người thiết kế giỏi về hình ảnh chưa chắc đã quen quy tắc đo lường.
Quy trình duyệt dòng định lượng trước khi in
Đơn vị sai thường lọt qua vì không ai được giao riêng việc kiểm nó. Một quy trình duyệt ngắn, làm ở bước in thử, đủ chặn gần hết lỗi.
- Xác định đại lượng đúng cho sản phẩm: hàng rắn ghi khối lượng, hàng lỏng ghi thể tích, hàng sệt thì chọn một trong hai theo văn bản hướng dẫn và thói quen của nhóm hàng; hàng bán theo cái ghi số đếm.
- Chọn đơn vị để con số dễ đọc: 750 mL thay vì 0,75 L nếu bao bì nhỏ; 2,5 kg thay vì 2.500 g với bao lớn. Giữ cùng một cách trên các cỡ của một dòng sản phẩm để người mua dễ so.
- Kiểm ký hiệu từng ký tự: chữ hoa, chữ thường, khoảng trắng giữa số và ký hiệu, không dấu chấm, không chữ s ở cuối.
- Kiểm dấu thập phân ở phần tiếng Việt là dấu phẩy; nếu nhãn song ngữ, kiểm hai phần không mâu thuẫn.
- Với nhãn phụ hàng nhập, so con số hệ mét với nhãn gốc; nếu tự quy đổi, ghi lại phép tính và hệ số đã dùng vào hồ sơ mã hàng.
- Đặt bản in thử ở khoảng cách cầm tay bình thường và đọc lại dòng định lượng: phải đọc được ngay, không bị nếp gấp, mối hàn hay đường cắt che.
Quy trình này mất vài phút cho mỗi mã hàng, nhưng tiết kiệm được cả một lô bao bì phải huỷ. Với cơ sở nhỏ thuê thiết kế bên ngoài, hãy gửi kèm danh sách kiểm này trong yêu cầu thiết kế để người làm biết ngay từ đầu.
Đơn vị trên bao bì xuất khẩu và nhãn song ngữ
Nếu bạn làm một bao bì dùng chung cho cả thị trường trong nước và xuất khẩu, phần định lượng cần thoả cả hai. Thị trường dùng hệ mét như châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc chấp nhận g, kg, mL, L như Việt Nam; riêng châu Âu còn có dấu ℮ đặt cạnh định lượng cho hàng đáp ứng quy định đóng gói sẵn của họ. Thị trường Mỹ thường yêu cầu ghi cả hai hệ, đơn vị Mỹ và đơn vị mét, với quy định riêng về vị trí trên mặt chính.
Với bao bì song ngữ, cách gọn nhất là một dòng định lượng duy nhất bằng con số và ký hiệu hệ mét, vì ký hiệu g, kg, mL, L đọc được ở mọi ngôn ngữ dùng chữ Latin, rồi thêm đơn vị khác nếu thị trường đích yêu cầu. Tránh in hai dòng tiếng Việt và tiếng Anh cho cùng một con số nhưng làm tròn khác nhau. Yêu cầu nhãn của từng thị trường xuất khẩu nên kiểm với người mua hoặc đơn vị tư vấn xuất khẩu, vì chúng thay đổi theo thời gian và theo nhóm hàng.
Câu hỏi thường gặp
Viết "gr" thay cho "g" có bị phạt không?
Viết "gr" là sai ký hiệu đơn vị đo pháp định. Việc nó có bị lập biên bản hay không phụ thuộc đánh giá của đoàn kiểm tra và văn bản xử phạt đang áp dụng, nhưng không có lý do gì để giữ lỗi này khi in bao bì mới, vì sửa không tốn thêm chi phí.
Lít viết L hoa hay l thường mới đúng?
Cả hai đều là ký hiệu hợp lệ của lít trong hệ SI. L hoa được nhiều nơi ưa dùng vì khó lẫn với số 1. Tương tự, mililít có thể viết mL hoặc ml. Điều quan trọng là thống nhất trên toàn bộ bao bì và dòng sản phẩm.
Có được ghi "1 lạng" thay cho 100 g trên túi trà không?
Định lượng chính trên nhãn phải bằng đơn vị pháp định, nên cần ghi "100 g". Bạn có thể ghi thêm "một lạng" ở phần mô tả nếu thấy khách quen cách gọi đó, nhưng không dùng nó thay cho con số pháp lý.
Nhãn gốc đã có cả oz và g thì nhãn phụ ghi theo con số nào?
Nên dùng con số hệ mét mà nhà sản xuất đã in trên nhãn gốc, vì đó là cam kết của họ và đã được tính theo quy tắc làm tròn của nước sản xuất. Chỉ tự quy đổi khi nhãn gốc hoàn toàn không có đơn vị mét, và khi đó làm tròn xuống.
Hàng bán theo cái, chiếc có cần ghi đơn vị đo không?
Hàng mà lượng được thể hiện bằng số đếm thì ghi số lượng kèm đơn vị đếm bằng chữ, như "50 cái", "12 cuộn". Nếu mỗi đơn vị còn có kích thước hay khối lượng là thông tin quan trọng, ví dụ cuộn giấy dài bao nhiêu mét, thì ghi thêm thông số đó.
Phần mềm thiết kế không gõ được m² thì viết m2 có được không?
Ký hiệu đúng là m² với chữ số 2 ở vị trí chỉ số trên. Hầu hết phần mềm thiết kế đều gõ được ký tự này. Nếu thật sự không làm được trên một hệ thống in mã cũ, m2 là cách viết tạm được hiểu, nhưng bao bì chính nên dùng đúng ký hiệu.