Phần mô tả trên trang bán online phải nhất quán với nhãn và hồ sơ của sản phẩm: không thêm công dụng mà nhãn, hồ sơ không có, không dùng những chữ cần chứng nhận như "hữu cơ" khi chưa được chứng nhận, và mọi khẳng định như "thủ công", "nguyên chất", "không chất bảo quản" đều phải chứng minh được. Với một số nhóm hàng, mô tả trên trang bán còn bị xem như nội dung quảng cáo và chịu thêm quy định của nhóm đó.
Nhãn sản phẩm thường được làm cẩn thận vì cơ sở biết nó sẽ bị kiểm tra. Mô tả trên trang bán thì hay được viết nhanh, đôi khi chép từ trang khác, đôi khi giao cho người viết nội dung không nắm sản phẩm. Kết quả là nhãn nói một đằng, trang nói thêm rất nhiều. Bài này chỉ ra các nhóm câu mô tả hay vượt nhãn, vì sao chúng rủi ro, và cách viết lại vẫn hấp dẫn mà không sai.
Vì sao mô tả hay đi xa hơn nhãn
Nhãn bị giới hạn bởi diện tích và bởi quy định nội dung bắt buộc, nên cơ sở thường viết ngắn, chặt. Trang bán thì có không gian gần như vô hạn và có áp lực bán hàng. Người viết muốn kể thêm, muốn thuyết phục, muốn nổi bật giữa hàng trăm sản phẩm cùng loại. Từ đó sinh ra những câu nói về công dụng, về độ tinh khiết, về nguồn gốc, về chứng nhận mà nhãn không hề có.
Ở góc pháp lý, trang bán không phải vùng tự do. Thông tin cung cấp cho người mua trong giao dịch từ xa phải trung thực, không gây nhầm lẫn. Với nhóm hàng có quy định quảng cáo riêng như thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, mỹ phẩm, thực phẩm cho trẻ nhỏ, nội dung giới thiệu trên trang bán còn có thể bị coi là quảng cáo và phải theo các quy định đó. Một câu trên trang bán có thể vi phạm trong khi nhãn hoàn toàn đúng.
Ở góc thực tế, mô tả vượt nhãn là món quà cho đối thủ và cho người mua khó tính. Chỉ cần một ảnh chụp đoạn mô tả đặt cạnh ảnh nhãn là đủ để chứng minh người bán nói quá. Đánh giá kiểu đó khó gỡ hơn nhiều so với một đánh giá chê sản phẩm.
Công dụng: chỗ nguy hiểm nhất
Thực phẩm không phải là thuốc. Thực phẩm thông thường, kể cả mật ong, trà thảo mộc, ngũ cốc, không được mô tả như có tác dụng phòng hay chữa bệnh. Câu như "chữa ho", "hạ mỡ máu", "trị mất ngủ" là vượt ranh giới, dù trong dân gian có thói quen dùng như vậy.
Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ có quy định riêng. Nội dung giới thiệu phải phù hợp với hồ sơ đã công bố, và quảng cáo nhóm này phải có câu khuyến cáo rằng sản phẩm không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Chi tiết quy trình xác nhận nội dung quảng cáo bạn đối chiếu văn bản hiện hành của ngành y tế.
Mỹ phẩm không điều trị. Mỹ phẩm dùng để làm sạch, làm thơm, bảo vệ, giữ cơ thể trong điều kiện tốt. Câu như "trị mụn tận gốc", "trị nám", "mọc tóc" đưa sản phẩm sang vùng của thuốc, và là lỗi mô tả phổ biến nhất với mỹ phẩm bán online.
Đồ dùng thông thường không có công dụng y tế. Gối "chữa đau cổ vai gáy", vòng tay "điều hoà huyết áp", nước uống "kiềm hoá cơ thể chữa bệnh" là các tuyên bố không thể chứng minh với một sản phẩm tiêu dùng thông thường.
Lời khách kể cũng là lời người bán. Đăng lại đánh giá của khách nói sản phẩm chữa được bệnh, hoặc trích lời một người tự xưng chuyên gia, vẫn là nội dung trên trang của bạn. Bạn chịu trách nhiệm về những gì mình chọn đưa lên.
Những chữ cần căn cứ: nên và không nên
Bảng dưới gom các chữ hay xuất hiện trong mô tả, điều kiện để dùng và cách diễn đạt thay thế khi chưa đủ điều kiện. Đây là gợi ý viết, không phải định nghĩa pháp lý.
| Chữ hay dùng | Khi nào dùng được | Cách nói thay khi chưa đủ căn cứ |
|---|---|---|
| Hữu cơ, organic | Sản phẩm có chứng nhận hữu cơ còn hiệu lực theo quy định | Mô tả cụ thể: không dùng phân bón hoá học trong vụ này, có nhật ký canh tác |
| Nguyên chất, 100% | Sản phẩm chỉ có một thành phần đúng như tên, có kiểm nghiệm | Ghi thành phần đầy đủ, để người mua tự thấy |
| Không chất bảo quản | Công thức thật sự không có, và nhóm hàng cho phép tuyên bố này | Ghi hạn dùng ngắn và cách bảo quản lạnh |
| Thủ công, handmade | Các công đoạn chính làm bằng tay, có thể mô tả cụ thể | Mô tả công đoạn nào làm tay, công đoạn nào dùng máy |
| Không đường | Không thêm đường và đáp ứng điều kiện của nhóm hàng | Ghi rõ không thêm đường, kèm thành phần |
| Chính hãng | Có chứng từ mua từ chủ nhãn hiệu hoặc nhà phân phối | Ghi tên nhà nhập khẩu, nhà phân phối theo nhãn |
| Đặc sản vùng | Sản xuất tại vùng đó; nếu có chỉ dẫn địa lý thì phải được phép dùng | Ghi nơi sản xuất và nguồn nguyên liệu |
Cách nói thay ở cột cuối thường thuyết phục hơn chữ gốc với người mua kỹ tính, vì nó cụ thể. "Mật lấy từ đàn ong nuôi ở vườn nhãn, không pha, có phiếu kiểm nghiệm lô" đáng tin hơn "mật ong nguyên chất 100%".
"Thủ công", "nhà làm", "gia truyền": chữ cảm xúc cũng cần thật
Những chữ như "thủ công", "nhà làm", "gia truyền", "công thức bà ngoại" không có định nghĩa pháp lý chặt chẽ, nhưng chúng là lời khẳng định về cách làm và nguồn gốc. Người mua trả thêm tiền vì tin vào chúng. Khi sản phẩm thực tế được làm bằng dây chuyền công nghiệp hoặc mua từ xưởng khác về đóng gói, việc dùng những chữ này có thể bị coi là thông tin gây nhầm lẫn.
Không phải sản phẩm nào cũng phải làm hoàn toàn bằng tay mới được gọi là thủ công. Một xưởng bánh dùng máy trộn bột nhưng nặn, nướng, gói bằng tay vẫn có thể kể như vậy. Cách an toàn là mô tả cụ thể công đoạn nào làm tay, thay vì dán một chữ chung cho cả sản phẩm. Người mua thường thích chi tiết đó hơn.
Với hàng gia công, tức cơ sở khác làm cho bạn, chữ "nhà làm" là sai bản chất. Bạn vẫn có thể bán sản phẩm tốt dưới thương hiệu mình, chỉ cần không kể một câu chuyện sản xuất không có thật. Danh mục nội dung nhãn bắt buộc của Quy Cách có bài riêng về ghi nhãn hàng gia công cho thương hiệu khác.
Con số trong mô tả: chỗ sai lặng lẽ nhất
Hàm lượng và chỉ tiêu chất lượng. Độ đạm của nước mắm, độ ẩm của mật ong, hàm lượng cà phê nguyên chất trong gói phối trộn là những con số người mua dùng để so sánh. Chỉ ghi khi có kết quả kiểm nghiệm phù hợp với lô đang bán, và ghi đúng đơn vị như trên phiếu.
Thời hạn và cách bảo quản. Mô tả ghi "để được một năm" trong khi nhãn ghi hạn sáu tháng là mâu thuẫn trực tiếp. Mọi con số về thời hạn trên trang phải lấy từ nhãn.
Số lượng trong gói. Gói "khoảng 30 viên", hộp "khoảng 20 cái" với hàng đếm được nên ghi đúng như trên nhãn. Nếu số lượng thay đổi theo khối lượng, ghi khối lượng tịnh và để số lượng ở dạng tham khảo, nói rõ là tham khảo.
Tỉ lệ và phần trăm. Câu như "chứa 70% hạt điều" phải khớp với công thức và với nhãn nếu nhãn có ghi. Phần trăm tính theo khối lượng hay theo số lượng cũng cần rõ.
Con số so sánh. Câu như "nhiều hơn 30% so với sản phẩm thông thường" đòi hỏi bạn chỉ ra được so với cái gì và theo phép đo nào. Không chỉ ra được thì bỏ.
Nguồn thông tin cho mô tả: lấy từ đâu cho chắc
Một mô tả đáng tin được dựng từ những nguồn mà bạn có thể đưa ra khi bị hỏi. Thứ tự ưu tiên gợi ý:
- Nhãn sản phẩm và tài liệu kèm theo: nguồn chính cho thành phần, định lượng, cách dùng, bảo quản, cảnh báo.
- Hồ sơ công bố hoặc tự công bố sản phẩm: giới hạn của những gì được nói về sản phẩm.
- Phiếu kiểm nghiệm còn phù hợp với lô đang bán: căn cứ cho các con số chất lượng như độ ẩm, hàm lượng.
- Giấy chứng nhận còn hiệu lực: căn cứ cho chữ hữu cơ, hợp quy, các chứng nhận khác.
- Sổ sản xuất, nhật ký canh tác của chính cơ sở: căn cứ cho câu chuyện về cách làm.
- Kiến thức chung đã được công nhận rộng rãi: dùng thận trọng, không biến kiến thức chung thành công dụng riêng của sản phẩm.
Không dùng làm nguồn: mô tả của người bán khác, bài viết trên mạng không rõ tác giả, lời truyền miệng về tác dụng. Những nguồn này có thể đúng, nhưng bạn không đưa ra được khi cơ quan kiểm tra hay người mua hỏi căn cứ. Hồ sơ công bố cho từng nhóm hàng bạn tra trên GiayPhep.com.
Rà lại mô tả hiện có: cách làm trong một buổi
Nếu shop đã có hàng chục trang sản phẩm viết từ lâu, có thể rà theo trình tự:
- Xuất toàn bộ mô tả ra một tệp, mỗi sản phẩm một mục, đặt cạnh ảnh nhãn tương ứng.
- Tô màu mọi câu nói về công dụng, sức khoẻ, kết quả sử dụng; đối chiếu với nhãn và hồ sơ, xoá câu không có căn cứ.
- Tìm các chữ cần chứng nhận hoặc căn cứ trong bảng ở trên, kiểm từng chữ.
- Kiểm các con số: định lượng, hàm lượng, thời hạn, phải khớp nhãn.
- Kiểm phần đánh giá và lời trích bạn tự chọn đưa lên, gỡ những đoạn nói về công dụng chữa bệnh.
- Sửa trên mọi kênh, không chỉ một sàn, lưu bản trước và sau.
- Đặt quy định nội bộ: mô tả mới phải qua người nắm hồ sơ sản phẩm duyệt trước khi đăng.
Nếu cơ sở đã bị lập biên bản hoặc bị yêu cầu giải trình vì nội dung mô tả hay quảng cáo, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi trả lời, vì cách giải trình ảnh hưởng tới mức xử lý và tới các sản phẩm khác của cơ sở.
Câu hỏi thường gặp
Mật ong có được ghi là giúp giảm ho trên trang bán không?
Không nên. Mật ong là thực phẩm, không được giới thiệu như có tác dụng phòng hay chữa bệnh, dù dân gian có thói quen dùng như vậy. Bạn có thể mô tả nguồn mật, mùa thu hoạch, cách dùng trong ẩm thực.
Rau trồng không phun thuốc có được ghi là hữu cơ không?
Không, nếu chưa được chứng nhận hữu cơ theo quy định. Hữu cơ là tuyên bố cần chứng nhận, gồm nhiều điều kiện hơn chuyện không phun thuốc. Bạn có thể mô tả cụ thể cách canh tác mà không dùng chữ hữu cơ.
Đăng lại đánh giá của khách khen sản phẩm chữa được bệnh có sao không?
Có rủi ro. Khi bạn chọn đăng lại hay ghim lời khách lên trang, đó là nội dung bạn đưa ra. Với thực phẩm, mỹ phẩm, lời nói về công dụng chữa bệnh vượt ranh giới cho phép dù là lời của khách.
Mô tả trên trang bán có bị coi là quảng cáo không?
Với nhiều nhóm hàng, nội dung giới thiệu nhằm thúc đẩy bán hàng trên trang có thể bị xem là quảng cáo và phải theo quy định quảng cáo của nhóm đó. Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, mỹ phẩm, thực phẩm cho trẻ nhỏ là các nhóm cần cẩn thận nhất.
Dùng chữ "gia truyền" khi công thức mới học vài năm có được không?
Không nên. Gia truyền là lời khẳng định về nguồn gốc công thức, người mua tin và trả tiền vì nó. Kể đúng câu chuyện thật, ví dụ công thức tự phát triển, học từ ai, cải tiến thế nào, vừa trung thực vừa đủ hấp dẫn.
Chép mô tả của người bán khác cùng sản phẩm có được không?
Không nên. Ngoài vấn đề quyền tác giả, mô tả đó có thể viết cho lô khác, bao bì khác, và có thể chứa câu vượt nhãn mà bạn không biết. Bạn chịu trách nhiệm về mọi chữ trên trang của mình.